Nâng trần sở hữu nước ngoài trong hàng không: thách thức và cân nhắc chiến lược

Tại Việt Nam, cơ quan quản lý đang lấy ý kiến về đề xuất nâng mức sở hữu nước ngoài tại các hãng hàng không từ 34% lên 49% vốn điều lệ. Quy định hiện hành được xây dựng để bảo đảm nhà đầu tư nội địa nắm quyền kiểm soát, đồng thời vẫn tạo dư địa thu hút vốn và kinh nghiệm quản trị từ đối tác quốc tế.

Ngành hàng không Việt Nam đang phục hồi và tăng trưởng nhờ thị trường toàn cầu phục hồi. Năm 2025 được kỳ vọng đạt 83,5 triệu lượt hành khách và 1,5 triệu tấn hàng hóa, với nhiều đường bay trục có hệ số sử dụng ghế ở mức cao. Các hãng đang có kế hoạch mở rộng đội bay và tăng quy mô khai thác trong thập niên tới.

Vietnam Airlines hiện khai thác khoảng 100 máy bay và đã ký thỏa thuận mua 50 máy bay Boeing 737-8, dự kiến giao từ 2030–2032 để phục vụ mạng bay nội địa và khu vực. Hãng đang xem xét bổ sung khoảng 30 máy bay thân rộng cho giai đoạn 2028–2030 nhằm tăng khả năng khai thác đường bay quốc tế. Bên cạnh đó, Vietjet vận hành hơn 120 máy bay và có hàng trăm đơn hàng máy bay, trong đó có 100 chiếc A321neo và các thỏa thuận mua tàu bay thân rộng.

Sun PhuQuoc Airways được cho là đã ký thỏa thuận mua tối đa 40 máy bay Boeing 787-9, với kế hoạch phát triển đội bay lên 100 máy bay vào năm 2030. Những động thái đầu tư như vậy cho thấy các doanh nghiệp hàng không nội địa đang tích cực mở rộng năng lực khai thác để đáp ứng nhu cầu tăng trưởng dài hạn. Tuy vậy, vẫn còn quan ngại về vai trò kiểm soát khi vốn nước ngoài được tăng lên.

Quan điểm về lợi ích và rủi ro của mở rộng room ngoại

Một số chuyên gia cho rằng sự tăng lên của room ngoại không chỉ là bổ sung vốn mà còn ảnh hưởng tới quyền tham gia quản trị và định hướng mạng bay.

Theo GS. Trần Thọ Đạt – Chủ tịch Hội đồng Khoa học và Đào tạo, Đại học Kinh tế Quốc dân, cổ đông nắm trên 35% có thể ảnh hưởng đến quyết định chiến lược. Do đó, việc nâng tỷ lệ sở hữu nước ngoài lên 49% có thể dẫn đến thay đổi cấu trúc quyền lực và mang lại nguy cơ dịch chuyển ảnh hưởng sang phía nhà đầu tư nước ngoài, đặc biệt trong ngành hàng không.

Tuy nhiên, một số ý kiến cho rằng bài toán cấp vốn là một phần nhưng không phải yếu tố quyết định duy nhất cho ngành hàng không Việt Nam. Các vấn đề cốt lõi liên quan đến chu kỳ thị trường toàn cầu, chi phí vận hành và chuỗi cung ứng máy bay vẫn tồn tại, và có thể sẽ khó được giải quyết bằng việc mở rộng room ngoại.

Ở thời điểm hiện tại, nhiều chuyên gia cho rằng mức 34% vốn ngoại vẫn là điểm cân bằng, vừa thu hút vốn nước ngoài vừa bảo đảm quyền kiểm soát chiến lược của Việt Nam. Khi thị trường hàng không nội địa tiếp tục tăng trưởng và năng lực khai thác được mở rộng, định chế này được xem là phương án cân bằng đối với cả nhà đầu tư và an ninh quốc gia.

Điểm cần lưu ý

Quy mô và tính chiến lược - Hàng không được xem là ngành hạ tầng chiến lược và cần cân bằng giữa vốn nước ngoài và quyền kiểm soát quốc gia.
Ví dụ quốc tế - Ở Mỹ, quyền có ảnh hưởng biểu quyết từ nước ngoài bị giới hạn ở mức quanh 25%, trong khi EU và các nước khác cũng duy trì sự kiểm soát chiến lược dù mức cao hơn ở một số trường hợp.
Quản trị và phát triển mạng bay - Việc mở room ngoại có thể tác động đến quản trị, mạng bay và định hướng phát triển dài hạn của ngành hàng không Việt Nam.