Việc lọt vào nhóm vốn hóa trên 1 tỉ USD từng được xem là thước đo vị thế của các doanh nghiệp trên thị trường chứng khoán Việt Nam. Tháng 6-2026 ghi nhận sự trở lại của hai cổ phiếu VNDIRECT (VND) và NAB vào danh sách này, giúp danh sách vốn hóa tỉ USD được mở rộng thêm. Tuy nhiên, chỉ vài ngày sau, cổ phiếu PNJ đã mất mốc này sau chuỗi giảm sàn liên tiếp và thu hút sự chú ý của nhà đầu tư. Nguyên nhân được cho là vụ án buôn lậu kim cương xuyên quốc gia liên quan tới ông Đặng Ngọc Thảo - nguyên giám đốc PNJ (P-Lab), bị khởi tố và bắt tạm giam.
Câu chuyện cho thấy sự biến động mạnh của danh sách vốn hóa tỉ USD. Đây là tín hiệu cho thấy nhóm cổ phiếu vốn hóa lớn dù từng đạt đỉnh vẫn có thể bị đứt quãng bởi các biến cố nội tại hoặc tin tức liên quan đến quản trị và pháp lý. Trong bối cảnh dòng tiền thị trường có thể thay đổi nhanh, một nhịp điều chỉnh giá cũng đủ để kéo PNJ hoặc các mã khác ra khỏi nhóm này.
Diễn biến còn cho thấy rằng không phải doanh nghiệp nào từng vượt ngưỡng 1 tỉ USD cũng duy trì được vị thế lâu dài. Ví dụ, KDH (Đầu tư và Kinh doanh Nhà Khang Điền) vẫn chưa lấy lại mốc trên 1 tỉ USD sau 2 tháng vắng mặt; FRT (Bán lẻ Kỹ thuật số FPT) đang có 3 tháng không góp mặt, còn DGC đã 4 tháng chưa trở lại. Nhiều cổ phiếu khác như DIG, PDR, DXG vẫn chưa “hẹn” ngày trở lại sau nhiều năm khó khăn của thị trường bất động sản.
Theo số liệu từ UBCK, đến cuối tháng 6-2026 vốn hóa toàn thị trường trên HOSE, HNX và UPCoM đạt hơn 10,57 triệu tỉ đồng, tăng 6% so với cuối năm 2025 và tương đương 82,3% GDP ước tính năm 2025. Trong khi mục tiêu nâng quy mô lên 100% GDP năm 2026 và 120% GDP năm 2028, số doanh nghiệp vượt mốc 1 tỉ USD được kỳ vọng sẽ gia tăng trong thời gian tới. Đến cuối tháng 6-2026, chỉ còn 4 doanh nghiệp giữ được vốn hóa trên 10 tỉ USD gồm VIC, VHM, BID và VCB. Trong khi đó, CTG và các cổ phiếu như VPB, TCB vẫn đối mặt với áp lực giảm và chưa thể quay lại nhóm vốn hóa trên 10 tỉ USD.
PNJ đã có diễn biến đảo chiều khi cổ phiếu tăng trở lại và dòng tiền quay về, với thanh khoản và mức sang tay tăng mạnh. Trong ngày 8-7, cổ phiếu này ghi nhận giao dịch lên tới hơn 1.300 tỷ đồng, cho thấy sự quan tâm trở lại từ phía nhà đầu tư và khả năng duy trì đà phục hồi ngắn hạn. Tuy nhiên, vụ việc liên quan tới P-Lab vẫn là yếu tố rủi ro ảnh hưởng tới tâm lý và biên lợi nhuận của PNJ trong ngắn hạn.
Nhìn chung, sự thay đổi liên tục của nhóm vốn hóa 1 tỉ USD cho thấy việc đạt được một mốc vốn hóa không đồng nghĩa với một “vé” đảm bảo vào nhóm dẫn dắt. Các nhà đầu tư vẫn cần theo dõi động thái dòng tiền và quản trị doanh nghiệp ở các cổ phiếu lớn như PNJ và các ngân hàng, bất động sản, dầu khí – những nhóm có thể dẫn dắt thị trường hoặc chịu áp lực khi tin tức nội tại biến động.