Công ty chứng khoán: Cuộc đua đã “tách làn”

Làn sóng tăng vốn và sự phân hóa chiến lược đang định hình lại cuộc cạnh tranh giữa các công ty chứng khoán

Cuộc đua vốn giữa các công ty chứng khoán đang định hình ngành

(ĐTCK) Mùa đại hội đồng cổ đông (ĐHCĐ) năm 2026 của các công ty chứng khoán vừa khép lại với 2 phiên ĐHCĐ thường niên tổ chức muộn, phản ánh những chuyển động đáng chú ý của ngành.

Nếu như vài năm trước, mục tiêu chung của hầu hết doanh nghiệp là mở rộng thị phần môi giới, thì nay bức tranh đã phân hóa rõ rệt hơn. Nhóm tăng tốc bằng cách liên tục nâng vốn điều lệ để mở rộng quy mô, trong khi nhóm tập trung phát triển theo chiều sâu hướng tới chất lượng dịch vụ, ngân hàng đầu tư (IB), phục vụ khách hàng tổ chức và khai thác hệ sinh thái.

Cuộc đua vốn là xu hướng chủ đạo

Trong 2 năm gần đây, ngành chứng khoán Việt Nam chứng kiến làn sóng tăng vốn mạnh nhất kể từ khi thị trường đi vào hoạt động. Hàng loạt công ty chứng khoán phát hành cổ phiếu để nâng vốn điều lệ lên hàng chục nghìn tỷ đồng như SSI, HSC, VPBankS, TCBS, VIX, Vietcap...

Động lực của cuộc đua này khá rõ ràng. Quy mô vốn lớn không chỉ giúp doanh nghiệp mở rộng dư nợ cho vay ký quỹ (margin), mà còn nâng cao năng lực tự doanh, đầu tư công nghệ, phát triển sản phẩm mới và phục vụ những khách hàng có quy mô giao dịch lớn. Trong bối cảnh lãi suất margin và phí giao dịch ngày càng cạnh tranh, năng lực tài chính đã trở thành lợi thế cạnh tranh cốt lõi.

Tại ĐHCĐ 2026 ngày 26/6, Chủ tịch Hội đồng quản trị Chứng khoán VIX Nguyễn Tuấn Dũng chia sẻ: “Phải có năng lực tài chính lớn, room (hạn mức) cho vay trên một khách hàng cũng phụ thuộc vào vốn của công ty chứng khoán. Vốn nhỏ thì không thể phục vụ khách hàng lớn, bởi họ không thể xé nhỏ gói vay. Do đó, VIX bắt buộc phải tăng vốn để cho vay được nhiều hơn.”

VIX đã tăng vốn gấp 20 lần trong vòng 6 năm qua. Từ vị thế “chiếu dưới”, công ty chứng khoán này đã vươn lên nhóm doanh nghiệp có vốn điều lệ lớn nhất thị trường với 24.500 tỷ đồng, thậm chí cao hơn vốn điều lệ của một ngân hàng quy mô trung bình. Tuy nhiên, doanh nghiệp vẫn quyết định không chia cổ tức bằng tiền để tiếp tục củng cố năng lực tài chính.

Lãnh đạo VIX cho rằng, đây là điều cần thiết để không bị tụt lại phía sau trong cạnh tranh ngày càng gay gắt, bởi quy mô vốn quyết định trực tiếp khả năng cấp margin và phục vụ các khách hàng lớn. Thực tế, không chỉ VIX, nhiều công ty chứng khoán khác cũng đang theo đuổi chiến lược tương tự. Sau hàng chục năm gần như “án binh bất động”, mới đây ABS (An Bình) đã tăng vốn điều lệ lên 3.000 tỷ đồng. Theo một lãnh đạo công ty, đây là đợt tăng vốn nhằm bổ sung nguồn lực cho hoạt động kinh doanh.

Khi thanh khoản thị trường gia tăng, nhu cầu sử dụng đòn bẩy tài chính của nhà đầu tư cũng mở rộng. Những công ty sở hữu nguồn vốn lớn sẽ có nhiều dư địa hơn để phát triển hoạt động cho vay, đồng thời đầu tư mạnh vào công nghệ và các nền tảng giao dịch số nhằm thu hút khách hàng.

Khai thác sâu các mảng có giá trị gia tăng cao

Cuộc đua giữa các công ty chứng khoán đang chuyển từ cạnh tranh thị phần sang cạnh tranh về năng lực tài chính và chất lượng dịch vụ.

Dẫu vậy, không phải doanh nghiệp nào cũng chạy theo cuộc đua quy mô. ĐHCĐ 2026 trước đó của Công ty Chứng khoán BVSC cho thấy một cách tiếp cận khác. BVSC đặt mục tiêu doanh thu 1.078 tỷ đồng, giảm nhẹ so với năm trước, trong khi lợi nhuận sau thuế dự kiến tăng khoảng 3%, phản ánh quan điểm điều hành thận trọng, ưu tiên hiệu quả hơn là mở rộng bằng mọi giá.

Đáng chú ý, BVSC vẫn đặt mục tiêu tăng khoảng 8% doanh thu môi giới và tăng 11% doanh thu từ cho vay ký quỹ, ứng trước tiền bán. Ban lãnh đạo thẳng thắn nhìn nhận đây là mục tiêu đầy thách thức trong bối cảnh cạnh tranh về phí giao dịch, lãi suất và chính sách thu hút khách hàng. Thay vì hạ phí hay đua mở rộng margin, BVSC chọn khai thác sâu hơn các mảng có giá trị gia tăng.

Một trọng tâm là phát triển khách hàng tổ chức trong nước và quốc tế, đặc biệt tại Hồng Kông và Singapore. Đây là nhóm khách hàng có nhu cầu đa dạng về các dịch vụ tài chính, từ giao dịch, quản lý danh mục đến huy động vốn, với mức giao dịch lớn và ổn định hơn so với nhóm nhà đầu tư cá nhân.

Song song với đó, BVSC tiếp tục mở rộng hoạt động ngân hàng đầu tư thông qua tư vấn IPO, niêm yết, phát hành cổ phiếu, trái phiếu, thu xếp vốn, mua bán - sáp nhập (M&A) và tư vấn thoái vốn doanh nghiệp. Công ty chủ động kết nối với các tổ chức quốc tế như GuarantCo và CGIF để phát triển các sản phẩm huy động vốn bền vững, qua đó mở rộng khả năng tham gia các thương vụ trái phiếu chất lượng.

Trong bối cảnh chi phí thu hút khách hàng mới ngày càng cao, khả năng tận dụng tệp khách hàng sẵn có từ hệ sinh thái tài chính - bảo hiểm có thể giúp BVSC mở rộng hoạt động với chi phí thấp, đồng thời nâng cao giá trị phục vụ trên mỗi khách hàng.

Đây cũng là mô hình được nhiều công ty chứng khoán theo đuổi. BCS khai thác lợi thế từ hệ sinh thái BIDV để phát triển mạnh mảng ngân hàng đầu tư và khách hàng doanh nghiệp. VCBS tận dụng mạng lưới Vietcombank nhằm mở rộng các dịch vụ huy động vốn, phát hành chứng khoan và phục vụ nhóm khách hàng doanh nghiệp chất lượng cao. FPTS nhiều năm kiên trì theo đuổi chiến lược phát triển bền vững, tập trung vào chất lượng dịch vụ, nền tảng công nghệ và quản trị rủi ro thay vì chạy đua thị phần bằng mọi giá.

Công cuộc tái cấu trúc thị trường vốn cũng đang chứng kiến sự dịch chuyển mạnh giữa dòng vốn ngân hàng và thị trường chứng khoán. Tại ĐHCĐ 2026, Ban lãnh đạo BVSC cho biết sẽ tăng cường vay ngắn hạn và dài hạn từ các ngân hàng thương mại, đồng thời nghiên cứu phát hành trái phiếu nhằm bổ sung nguồn vốn trung và dài hạn phục vụ hoạt động kinh doanh.

Gần đây nhất, Công ty chứng khoán Vietcap công bố khoản vay quốc tế lên tới 1,6 tỷ USD. Trong năm 2025, Công ty Chứng khoán VIX cũng vay khoảng 12.000 tỷ đồng từ hàng loạt ngân hàng. Theo chia sẻ của lãnh đạo công ty, toàn bộ nguồn vốn vay ngắn hạn này được sử dụng để cho vay margin.

Sự phân hóa chiến lược giữa các công ty chứng khoán phản ánh quá trình trưởng thành của thị trường. Nếu như trước đây, thị phần môi giới gần như là thước đo quan trọng nhất, thì nay năng lực cạnh tranh được quyết định bởi nhiều yếu tố hơn, từ sức mạnh tài chính, khả năng phát triển ngân hàng đầu tư, chất lượng dịch vụ, công nghệ, quản trị rủi ro đến hệ sinh thái khách hàng.

Nhóm công ty có nguồn lực tài chính dồi dào sẽ tiếp tục mở rộng quy mô, tận dụng lợi thế bảng cân đối kế toán để gia tăng dư địa margin, đầu tư công nghệ và mở rộng thị phần. Trong khi đó, nhóm doanh nghiệp có quy mô vốn nhỏ hơn lựa chọn xây dựng vị thế bằng chất lượng dịch vụ, tập trung vào nhóm khách hàng cá nhân chuyên biệt và các hoạt động tư vấn.

Hai con đường khác nhau nhưng đều hướng đến mục tiêu thích ứng với một thị trường vốn ngày càng chuyên nghiệp và cạnh tranh hơn.