Mở kênh huy động vốn cho doanh nghiệp nhà nước

Đẩy mạnh huy động vốn cho doanh nghiệp nhà nước qua cổ phần hóa và niêm yết

Công cuộc cổ phần hóa và thoái vốn nhà nước tại doanh nghiệp được xem là động lực chính để nâng cao vốn hóa, chất lượng quản trị và tính thanh khoản của thị trường chứng khoán Việt Nam. Chính phủ tập trung vào việc thực thi các chuẩn mực về quản trị công ty và transparency nhằm thu hút dòng vốn nước ngoài và tăng nguồn lực phát triển.

Khung pháp lý và tiến trình chuyển đổi

Theo Luật 68/2025/QH15 và các nghị định hướng dẫn, nhiều doanh nghiệp nhà nước phải điều chỉnh cơ cấu cổ đông và vốn chủ sở hữu để đáp ứng tiêu chuẩn là công ty đại chúng hoặc chuẩn hóa quy trình niêm yết và đăng ký giao dịch. Hai nhóm giải pháp được đề xuất nhằm tháo gỡ vướng mắc: giảm tỷ lệ nắm giữ của cổ đông lớn thông qua đấu giá công khai hoặc giao dịch trên sàn chứng khoán; và phát hành thêm cổ phiếu nhằm tăng vốn và pha loãng sở hữu lớn.

Trường hợp điển hình: Becamex và cơ cấu cổ đông

Theo công bố, Becamex hiện có 9.221 cổ đông, trong đó cổ đông nắm giữ quyền biểu quyết không phải cổ đông lớn là 9.220 cổ đông với tỷ lệ 4,56%. Như vậy, Becamex vẫn phải đối mặt với yêu cầu để trở thành công ty đại chúng nếu không đáp ứng tối thiểu 10% cổ phiếu có quyền biểu quyết nắm giữ bởi ít nhất 100 nhà đầu tư nhỏ. Tuy nhiên, nhờ Quy định chuyển tiếp tại Luật 68/2025/QH15, Becamex vẫn được duy trì tư cách công ty đại chúng trong thời gian nhất định. Để khắc phục, Becamex đã đề xuất phát hành cổ phiếu ra công chúng nhằm giảm sở hữu nhà nước từ 95,44% vốn điều lệ xuống dưới 65% trong giai đoạn 2026-2030.

Đây là một trong những ví dụ điển hình cho xu hướng tái cơ cấu vốn tại các doanh nghiệp nhà nước có quy mô lớn. Cùng lúc, nhiều doanh nghiệp khác đang đối mặt với thách thức tương tự khi luật mới yêu cầu cơ cấu cổ đông và vốn được cân bằng và minh bạch hơn.

Những con số và tác động trên diện rộng

Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cho biết trên toàn quốc có 789 doanh nghiệp đã cổ phần hóa, trong đó 67 doanh nghiệp không đáp ứng điều kiện về cơ cấu cổ đông và 53 doanh nghiệp chưa đáp ứng điều kiện về vốn. Có 21 doanh nghiệp nằm trong diện được xem xét duy trì, còn 46 doanh nghiệp không thuộc diện chuyển tiếp như Becamex. Thời hạn khắc phục được ấn định là một năm trước ngày 1/1/2027.

Hiện nay, nhiều doanh nghiệp nhà nước nắm giữ cổ phiếu ở mức chi phối, với tỉ lệ vốn Nhà nước lên đến 90-95% vốn điều lệ, khiến thanh khoản thấp và hạn chế tiếp cận dòng vốn ngoại. Điều này tác động tới quá trình nâng hạng thị trường và cải thiện thanh khoản chung. Tại thời điểm gần đây, tính đến tháng 5/2026, quy mô vốn hóa thị trường Việt Nam ước đạt khoảng 410 tỷ USD, trong khi giá trị giao dịch bình quân trên HOSE lên tới khoảng 1,2 tỷ USD mỗi phiên.

Theo các chuyên gia như Nguyễn Anh Khoa (Agribank Securities), đây là thời điểm quan trọng để doanh nghiệp nhà nước tận dụng thị trường vốn nhằm huy động nguồn lực cho tăng trưởng. Cơ quan quản lý cho biết sẽ tiếp tục đồng hành với doanh nghiệp trong quá trình niêm yết hoặc đăng ký giao dịch và nâng cao năng lực tuân thủ pháp luật cũng như quản trị hiện đại. Các doanh nghiệp được khuyến khích sử dụng công cụ thị trường vốn như phát hành trái phiếu, tăng vốn điều lệ và chào bán cổ phiếu cho nhà đầu tư chiến lược hoặc ESOP để tăng tính thanh khoản và hấp dẫn vốn đầu tư.

Những gì thị trường có thể kỳ vọng

Việc thực hiện cơ cấu lại vốn nhà nước và nâng cấp khung pháp lý được kỳ vọng sẽ mở ra nguồn hàng mới cho thị trường. Theo các quan điểm liên ngành, sau cổ phần hóa, các tập đoàn như Vinamilk, Vietnam Airlines và Sabeco đã cho thấy sự tăng trưởng và thương hiệu mạnh, qua đó thu hút dòng vốn ngoại.

• Khối lượng vốn hóa thị trường ước đạt 410 tỷ USD tại tháng 5/2026.
• Thanh khoản HoSE duy trì ở mức cao dù vẫn chịu áp lực từ nguồn vốn ngoại.
• Thời hạn khắc phục cho các doanh nghiệp không đáp ứng điều kiện là 1 năm.

Kết luận và định hướng quản lý thị trường

Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cho biết sẽ tiếp tục đồng hành với doanh nghiệp trong quá trình tham gia niêm yết hoặc đăng ký giao dịch, đồng thời nâng cao năng lực tuân thủ và quản trị. Các doanh nghiệp được khuyến khích khai thác các công cụ huy động vốn để phục vụ mục tiêu sản xuất và kinh doanh, từ trái phiếu đến phát hành thêm cổ phiếu. Việc cải thiện cơ cấu vốn và cổ đông sẽ góp phần nâng cao tính minh bạch và hấp dẫn của thị trường chứng khoán Việt Nam trước mắt và lâu dài.