Đô thị đặc biệt có thể được ban hành quy định riêng khác với Trung ương

Tổng quan dự án Luật Phát triển đô thị mở rộng thẩm quyền cho đô thị đặc biệt

Sáng ngày 7/8, Quốc hội nghe Chính phủ trình bày dự án Luật Phát triển đô thị. Dự thảo đề xuất mở rộng thẩm quyền cho các thành phố là đô thị đặc biệt và thiết lập nhiều cơ chế mới nhằm thúc đẩy các động lực tăng trưởng, đồng thời nâng cao hiệu quả quản trị đô thị.

Dự thảo gồm 5 chương và 66 điều, tập trung vào hai nhóm chính sách lớn: đẩy mạnh phân quyền cho đô thị đặc biệt và xây dựng các cơ chế đặc thù để phát triển các lĩnh vực động lực như trung tâm tài chính quốc tế, khu thương mại tự do, logistics, kinh tế biển, hạ tầng năng lượng, giáo dục, y tế, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Điểm đáng chú ý là cơ chế phân quyền được thiết kế đồng bộ với yêu cầu thanh tra, kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình nhằm bảo đảm kiểm soát quyền lực trong quá trình thực thi.

Bên cạnh mở rộng thẩm quyền, dự thảo cũng tạo cơ sở pháp lý để phát triển các lĩnh vực được xác định là động lực tăng trưởng như trung tâm tài chính quốc tế, khu thương mại tự do, logistics, kinh tế biển, hạ tầng năng lượng, giáo dục, y tế, du lịch, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Đồng thời, dự luật đưa ra các chính sách thu hút nhà đầu tư chiến lược, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và thúc đẩy hình thành các hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.

{

} Dự thảo cũng quy định cơ chế kiểm soát quyền lực thông qua thanh tra, kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình; đồng thời có chính sách khuyến khích, bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo và xử lý nghiêm các hành vi tham nhũng, trục lợi hay lạm dụng chính sách.

Chuyển vị thế từ "đi xin cơ chế" sang chủ động kiến tạo

Trong phiên thảo luận, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết cơ quan thẩm tra tán thành việc xây dựng luật theo định hướng khung phân quyền, nhằm phân quyền trực tiếp và ổn định cho chính quyền TP.HCM và các đô thị được công nhận là đô thị đặc biệt. Tuy nhiên, cần làm rõ phạm vi áp dụng và thiết kế đầy đủ cơ chế kiểm soát quyền lực, trách nhiệm giải trình nhằm đảm bảo tính công khai và minh bạch.

Nhiều đại biểu nhấn mạnh mong muốn TP.HCM và các đô thị lớn chuyển từ vị thế "đi xin cơ chế" sang chủ động kiến tạo cơ chế và chịu trách nhiệm về kết quả thực hiện. Đại biểu Nguyễn Vũ Trung đề nghị bổ sung nguyên tắc cho phép thành phố quyết định khi pháp luật chưa quy định hoặc chưa giao rõ thẩm quyền, trừ các lĩnh vực thuộc thẩm quyền Trung ương hoặc bị cấm. Ý kiến này nhằm mở rộng không gian chủ động để đối phó nhanh với các vấn đề mới phát sinh.

Tại Điều 7 của dự thảo về thẩm quyền ban hành quy định khác với Trung ương, đại biểu Trung cho rằng mục tiêu cần là không chỉ khác mà còn tốt hơn, nhanh hơn và thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp. Ông đề xuất quy định của thành phố được ưu tiên áp dụng nếu giúp rút ngắn thời gian và giảm chi phí tuân thủ, đồng thời vẫn bảo đảm các tiêu chuẩn môi trường, sức khỏe cộng đồng và quyền con người. Đại biểu cũng đề nghị xây dựng một sandbox thể chế dành cho đô thị đặc biệt để tiếp tục áp dụng các mô hình thí điểm đã được đánh giá hiệu quả cho đến khi có quy định thay thế.

Về chính sách thu hút nhà đầu tư chiến lược, đại biểu cho rằng ngoài quy mô vốn cần có tiêu chí về công nghệ lõi, tài sản trí tuệ, năng lực phát triển hệ sinh thái và chuyển giao công nghệ. Chính sách ưu đãi nên gắn với mức độ lan tỏa tri thức, chuỗi cung ứng và giá trị gia tăng mà dự án mang lại cho địa phương.

Đại biểu Bế Thanh Tịnh cho ý kiến đồng tình với sự cần thiết ban hành luật, nhưng nhấn mạnh việc phân cấp phân quyền phải đi đôi với cơ chế hậu kiểm để bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật và quản trị nhà nước.

Trong một số ý kiến, thảo luận nhấn mạnh cần quy định rõ thẩm quyền đối với các cơ chế, chính sách đặc thù và việc thực hiện thí điểm; đồng thời lưu ý có cơ chế hậu kiểm đối với nhà đầu tư và các chính sách ưu đãi để vừa tạo môi trường đầu tư thông thoáng, vừa bảo đảm an ninh kinh tế và hiệu quả quản lý nhà nước.

Định hướng và mục tiêu phát triển đô thị đặc biệt

• Phân quyền trực tiếp cho các đô thị đặc biệt và điểm nhấn pháp lý ở khu vực trung tâm tài chính, khu thương mại tự do và logistics.
• Kiểm soát quyền lực thông qua thanh tra, giám sát và trách nhiệm giải trình để đảm bảo minh bạch.
• Sandbox thể chế cho đô thị đặc biệt nhằm thử nghiệm mô hình trước khi áp dụng rộng rãi.
• Chính sách thu hút nhà đầu tư chiến lược dựa trên công nghệ lõi, tài sản trí tuệ và chuỗi giá trị toàn địa phương.
• Đảm bảo kết nối giữa yêu cầu quản trị đô thị và mục tiêu phát triển vùng, cơ cấu vốn và nguồn nhân lực chất lượng cao.

Chương trình này được kỳ vọng chuyển từ mô hình quản trị phụ thuộc sang một cơ chế chủ động kiến tạo, nhằm huy động nguồn lực và tăng tốc đổi mới cho các đô thị có vai trò động lực tại Việt Nam.