Đồng yen xuống đáy 40 năm: Carry trade có nguy cơ thành mồi lửa của thị trường chứng khoán?

Đồng yen yếu và rủi ro carry trade ảnh hưởng tới thị trường tài chính toàn cầu

Đồng yen tiếp tục mất giá ở mức gần 40 năm so với đồng USD, vượt vượt 162 yen đổi 1 USD lần đầu tiên kể từ năm 1986. Đây là chu kỳ giảm giá thứ tư liên tiếp trong vòng 4 năm, bất chấp nỗ lực can thiệp khoảng 72,5 tỷ USD và việc BoJ nâng lãi suất lên 1%, mức cao nhất kể từ năm 1995. Sự yếu của yen đang kích hoạt làn sóng carry trade trên phạm vi toàn cầu, khi nhà đầu tư vay yen rẻ rồi đổi sang USD để đầu tư vào các tài sản có lợi suất cao hơn. Nếu xu hướng này đảo chiều đột ngột, hoạt động đóng các vị thế carry trade có thể châm ngòi cho biến động mạnh trên thị trường chứng khoán và trái phiếu toàn cầu.

Nguyên nhân cốt lõi của sự yếu của đồng yen nằm ở khoảng cách lãi suất giữa Fed và BoJ. Fed vẫn duy trì lãi suất ở mức 3,5 – 3,75%, trong khi BoJ mới nâng lên 1%, tạo ra một khoảng cách lớn khiến tài sản định giá bằng USD trở nên hấp dẫn hơn yen. Điều này thúc đẩy dòng vốn rời Nhật Bản và khiến nhà đầu tư bán yen để mua USD nhằm hưởng lợi suất cao hơn.

Kết quả là các yếu tố tài khóa của Nhật Bản và gánh nặng nợ công ngày càng được xem xét. Theo IMF, nợ công của nước này năm 2026 ở mức khoảng 204,4% so với GDP, cao nhất trong các nền kinh tế phát triển. Những con số này làm dấy lên lo ngại về rủi ro chung cho doanh nghiệp và nền kinh tế Nhật Bản.

Đối với nền kinh tế, sự yếu đuối của yen còn đẩy chi phí sinh hoạt lên khi Nhật Bản phải nhập khẩu phần lớn dầu và lương thực. Tokyo Shoko Research cho biết trong nửa đầu năm 2026 đã có 45 doanh nghiệp phá sản liên quan đến tác động của tỷ giá, mức cao so với cùng kỳ năm trước. Gánh nặng tỷ giá đang ảnh hưởng đến các doanh nghiệp vừa và nhỏ, đồng thời tác động tới việc làm và chi tiêu của người tiêu dùng tại Nhật Bản.

Carry trade bằng yen được xác định bằng nhiều hình thức: vay yen từ các ngân hàng, bán khống yen qua các hợp đồng phái sinh hoặc đổi sang USD để đầu tư vào các tài sản có lợi suất cao hơn. Morgan Stanley ước tính có khoảng 500 tỷ USD vị thế carry trade chưa tất toán vào cuối năm 2025, trong khi các ước tính khác dao động từ 261 tỷ USD (thời điểm tháng 1) đến 1.000 – 4.000 tỷ USD cho phạm vi rộng hơn. Những con số này cho thấy mức độ phức tạp và rủi ro liên quan đến chiến lược vay mượn dựa trên đồng yen.

Trong bối cảnh hiện tại, carry trade có thể trở thành động lực chính của dòng tiền toàn cầu. Nếu yen tăng giá hoặc đảo chiều đột ngột, áp lực bán tháo có thể lan rộng và rủi ro thị trường tăng lên, đặc biệt khi các nhà đầu tư phải đóng các vị thế đòn bẩy. Theo Reuters, Bộ Tài chính Nhật Bản được cho là đang cân nhắc các biện pháp can thiệp bất ngờ nhằm buộc nhà đầu cơ đóng vị thế trong thời gian ngắn để kiềm chế biến động.

Ví dụ lịch sử cho thấy khi BoJ bất ngờ nâng lãi suất vào đầu tháng 8/2024, Nikkei 225 đã giảm tới 12%, trong khi Nasdaq có lúc giảm mạnh sau khi mở cửa. Tiền mã hóa cũng chịu áp lực khi carry trade đóng và dòng tiền chảy vào trái phiếu kho bạc Mỹ. Những diễn biến này cho thấy sự nhạy cảm của thị trường toàn cầu và mức độ phức tạp của carry trade dưới tác động của đồng USD mạnh và lãi suất ở Mỹ.

Một số điều kiện hiện tại được cho là dễ tổn thương hơn so với thời điểm trước đây. Các chuyên gia nhấn mạnh theo dõi tín hiệu từ Fed, BoJ và các tổ chức tài chính quốc tế để dự báo diễn biến carry trade và định giá tài sản, đặc biệt tại Việt Nam. Các báo cáo từ Bloomberg và Yahoo Finance nhắc về sự biến động của đòn bẩy và chi phí vốn, nhấn mạnh mức độ rủi ro và các kịch bản thị trường có thể diễn ra.

• Carry trade bằng yen có thể tác động tới cổ phiếu, trái phiếu và các tài sản rủi ro khác trên toàn cầu.
• Rủi ro đảo chiều có thể tạo ra biến động mạnh khi các vị thế đòn bẩy được đóng đồng loạt.
• Những ước tính quy mô carry trade dao động giữa các tổ chức tài chính lớn với nhiều giả định khác nhau.

Trong trường hợp carry trade đảo chiều, các nhà đầu tư có thể phải bán tài sản bằng đô la Mỹ để thu hồi yen trả nợ. Những diễn biến này có thể gây biến động ngắn hạn trên thị trường chứng khoán và thị trường trái phiếu, ảnh hưởng tới tâm lý và kỳ vọng của nhà đầu tư tại Việt Nam. Các chuyên gia cho rằng sự điều tiết của Chính phủ Nhật Bản và BoJ sẽ là yếu tố quyết định mức độ ảnh hưởng của carry trade lên nền kinh tế trong thời gian tới.