Thị trường chứng khoán Mỹ sắp tiến vào vùng nguy hiểm chưa từng thấy trong 155 năm lịch sử khiến phố Wall rung chuyển?

Thị trường chứng khoán Mỹ và vùng định giá CAPE cao kỷ lục

Thị trường chứng khoán Mỹ đã tăng trưởng mạnh trong nhiều tháng nhờ làn sóng đầu tư vào trí tuệ nhân tạo (AI). Theo Motley Fool, Phố Wall hiện đang ở gần ngưỡng định giá đắt đỏ nhất trong vòng 155 năm, một tín hiệu được cho là có thể đi kèm với các đợt sụt giảm trong tương lai gần.

Tuy đà tăng được hỗ trợ bởi sự bùng nổ của AI, cùng với mức thuế doanh nghiệp duy trì ở mức thấp, và hoạt động mua lại cổ phiếu quy mô lớn cũng như kết quả kinh doanh vượt kỳ vọng của nhiều công ty, vẫn tồn tại một lớp cảnh báo ngày càng rõ. Chỉ số Shiller P/E, hay CAPE, được đánh giá là thước đo quan trọng cho định giá dài hạn của thị trường.

Theo dữ liệu lịch sử từ năm 1871, mức CAPE trung bình của thị trường Mỹ vào khoảng 17,4 lần. Đến ngày 2/6/2026, CAPE đã tăng lên 42,84 lần, gần chạm mức cao nhất mọi thời đại. Trong 155 năm qua, chỉ ba lần CAPE vượt >40 và mức hiện tại là cao thứ hai sau đỉnh 44,19 lần vào cuối năm 1999.

Những con số này khiến giới đầu tư lo ngại về một đợt điều chỉnh mạnh có thể diễn ra sau các giai đoạn định giá quá cao. Lịch sử cho thấy khi CAPE vượt ngưỡng >30, các đợt sụt giảm đáng kể trên các chỉ số chứng khoán lớn từng xảy ra (từ 20% đến gần 90%). Dù CAPE không thể dự báo thời điểm đảo chiều, nó được xem như tín hiệu cảnh báo rủi ro tích tụ đối với nhà đầu tư ngắn hạn.

Nhiều chuyên gia cho rằng sự bùng nổ của AI đang tạo cảm giác định giá tương tự như thời kỳ Internet cuối thập niên 1990, khi nhà đầu tư sẵn sàng chi trả mức giá cao cho các doanh nghiệp được cho là hưởng lợi từ cuộc cách mạng công nghệ mới. Tâm lý lạc quan này đã đẩy định giá cổ phiếu lên mức khó duy trì lâu dài.

Tuy nhiên, lạc quan dài hạn vẫn có cơ sở dựa trên các dữ liệu lịch sử. Theo Bespoke Investment Group, kể từ Đại suy thoái năm 1929 đến nay, thị trường Mỹ đã trải qua 27 chu kỳ thị trường giảm giá (bear markets). Thời gian trung bình của một thị trường gấu vào khoảng 286 ngày, không có chu kỳ nào kéo dài quá 630 ngày. Ngược lại, các chu kỳ tăng giá thường kéo dài hơn 1.000 ngày, và có tới hơn 10 chu kỳ tăng trên 1.300 ngày, cho thấy triển vọng dài hạn tích cực dù ngắn hạn có thể biến động.

Nhìn chung, dù rủi ro điều chỉnh đang tăng khi CAPE tiến gần hoặc vượt mức cao nhất lịch sử, thị trường chứng khoán Mỹ vẫn được nhìn nhận ở góc độ dài hạn tích cực khi nền kinh tế và lợi nhuận doanh nghiệp tiếp tục phát triển. Câu hỏi lớn hiện nay không phải là “liệu thị trường có điều chỉnh hay không”, mà là “khi nào và mức độ tác động của đợt điều chỉnh sẽ xảy ra”.

• CAPE hiện ở 42,84x so với mức 17,4x trung bình lịch sử.
• Đỉnh CAPE cao nhất từng ghi nhận 44,19x vào cuối năm 1999.
• 5 lần CAPE vượt trên 30x đã đi kèm với các đợt giảm mạnh trên thị trường.
• Góc nhìn dài hạn cho thấy chu kỳ tăng giá có thể kéo dài hơn 1.000 ngày với nhiều giai đoạn dài hơn so với chu kỳ giảm.

Nguồn tham khảo chính cho bài viết này là các nhận định từ Motley Fool và Bespoke Investment Group, cùng với dữ liệu lịch sử CAPE và các chu kỳ thị trường kể từ năm 1871.