Thị trường chứng khoán hậu nâng hạng: Đâu là yếu tố thực sự quyết định dòng tiền?

Thị trường chứng khoán Việt Nam đã bước sang giai đoạn mới sau khi được FTSE Russell nâng hạng lên nhóm thị trường mới nổi thứ cấp. Thay vì chỉ chờ đợi dòng tiền ngoại đổ vào ngay lập tức, nhà đầu tư cần đánh giá yếu tố quyết định sự bền vững của dòng vốn quốc tế: chất lượng doanh nghiệp và hạ tầng thị trường.

Dòng vốn sau nâng hạng sẽ không đến cùng một lúc

Bà Hoàng Thị Tuyết Hạnh, Phó Tổng Giám đốc Công ty Chứng khoán OCBS, cho rằng quá trình phân bổ vốn của nhà đầu tư nước ngoài diễn ra theo từng bước, tùy thuộc chiến lược của từng nhóm. Với các quỹ đầu tư theo chỉ số, danh mục sẽ được điều chỉnh theo lộ trình của FTSE kéo dài từ tháng 9/2026 đến tháng 9/2027, trong đó giai đoạn đầu mới đưa Việt Nam vào khoảng 10% tỷ trọng dự kiến.

Đối với các quỹ chủ động, nâng hạng chỉ là điều kiện ban đầu. Họ không bắt buộc phải mua cổ phiếu Việt Nam mà sẽ đánh giá dựa trên tăng trưởng lợi nhuận, dòng tiền, định giá, thanh khoản và môi trường vĩ mô. Một doanh nghiệp có triển vọng kinh doanh tốt nhưng thanh khoản thấp, tỷ lệ free-float hạn chế hoặc khó xây dựng vị thế lớn vẫn có thể bị các quỹ lớn bỏ qua.

Theo chuyên gia này, Việt Nam cần tiếp tục cải thiện khả năng tiếp cận thị trường, như vận hành ổn định các thay đổi về giao dịch và thanh toán, nâng cao giới hạn sở hữu nước ngoài và tỷ lệ free-float. Cơ chế không yêu cầu nhà đầu tư tổ chức nước ngoài ký quỹ 100% tiền trước giao dịch đã tháo gỡ một nút thắt, và triển khai cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP) được kỳ vọng hoàn thiện hệ thống bù trừ, thanh toán và quản trị rủi ro.

Hạ tầng thị trường và vai trò của nhà đầu tư trong nước

Việc cho phép đăng ký niêm yết đồng thời với chào bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng có thể rút ngắn khoảng thời gian từ IPO đến khi giao dịch, tăng tính hấp dẫn với nhà đầu tư tổ chức. Bên cạnh đó, bà Hạnh nhấn mạnh Việt Nam cần phát triển lực lượng nhà đầu tư tổ chức trong nước như quỹ đầu tư, doanh nghiệp bảo hiểm và quỹ hưu trí để tạo nguồn cầu dài hạn, giảm phụ thuộc vào dòng vốn quốc tế.

Trong bối cảnh lãi suất toàn cầu cao, các thị trường mới nổi phải cạnh tranh mạnh hơn để thu hút vốn. Nhà đầu tư ngoại phải tính đến biến động tỷ giá, chi phí phòng ngừa rủi ro, thanh khoản và khả năng thoái vốn, do đó dòng tiền sau nâng hạng có thể tăng giảm khác nhau.

Chất lượng doanh nghiệp là yếu tố quyết định dòng tiền

Theo bà Hạnh, khoảng cách về quản trị doanh nghiệp giữa Việt Nam và một số nước trong khu vực vẫn lớn. Điểm bình quân của nhóm doanh nghiệp Việt Nam trong kỳ đánh giá quản trị công ty ASEAN 2024 chỉ khoảng 60 điểm, trong khi Malaysia và Thái Lan đều trên 100 điểm. Điều này đặc biệt quan trọng khi thị trường tiếp cận nhà đầu tư tổ chức có yêu cầu cao.

Các quỹ lớn không chỉ nhìn vào tốc độ tăng lợi nhuận mà còn đánh giá hiệu quả sử dụng vốn, khả năng chuyển hóa lợi nhuận kế toán thành dòng tiền, tính nhất quán trong chiến lược và bảo đảm quyền lợi cổ đông. Minh bạch thông tin cần kịp thời, chất lượng và dễ tiếp cận cho cả nhà đầu tư trong và ngoài nước.

Vai trò của hội đồng quản trị, giải trình về hiệu quả sử dụng vốn, giao dịch với bên liên quan và bảo vệ cổ đông thiểu số sẽ ngày càng ảnh hưởng trực tiếp đến định giá doanh nghiệp. Những doanh nghiệp có quản trị tốt, dòng tiền lành mạnh, thanh khoản cao và tăng trưởng bền vững sẽ được ưu tiên, trong khi các doanh nghiệp tăng trưởng nhanh nhưng chất lượng lợi nhuận thấp có thể bị chiết khấu lớn hơn.

Việt Nam đặt mục tiêu huy động khoảng 5,4 triệu tỷ đồng qua thị trường chứng khoán giai đoạn 2026–2030. Để hấp thụ quy mô vốn này, thị trường cần thêm những doanh nghiệp có năng lực sử dụng vốn hiệu quả. Bài toán hậu nâng hạng chuyển từ “có bao nhiêu vốn ngoại sẽ vào” sang “thị trường và doanh nghiệp có đủ chất lượng để giữ dòng vốn trong bao lâu”.

Với nhà đầu tư, giai đoạn này đòi hỏi tập trung vào chất lượng doanh nghiệp, quản trị minh bạch và khả năng tạo dòng tiền bền vững – yếu tố quyết định cho sự lựa chọn của dòng vốn dài hạn.