Dòng vốn ngoại khó đảo chiều trong ngắn hạn do lãi suất toàn cầu duy trì cao lâu hơn

Thị trường chứng khoán tháng 9: Áp lực điều chỉnh từ rủi ro bên ngoài

Trong tháng 9/2026, thị trường chứng khoán Việt Nam tiếp tục chịu áp lực điều chỉnh khi rủi ro bên ngoài leo thang. Căng thẳng Mỹ – Iran và Biển Đỏ đẩy giá dầu thô WTI vượt 100 USD/thùng, trong khi các ngân hàng trung ương lớn đồng loạt tăng lãi suất và lợi suất trái phiếu chính phủ Mỹ lên mức cao nhất gần hai thập kỷ.

VN-Index đóng cửa tại 1.768,62 điểm vào ngày 30/09, giảm 3,5% so với tháng trước và giảm 0,9% so với đầu năm. Chỉ số đạt đỉnh 1.853,08 điểm ngày 04/09, sau đó suy yếu dần và chốt tháng ở mức thấp nhất. Thanh khoản cũng suy yếu, với giá trị khớp lệnh bình quân trên HOSE đạt 13.240 tỷ đồng/phiên, giảm 6,4% so với tháng 8 và là mức thấp nhất trong 12 tháng gần đây. Phiên giao dịch bùng nổ duy nhất là 18/09, đạt 22.030 tỷ đồng, nhờ các quỹ ETF mô phỏng chỉ số FTSE cơ cấu danh mục trước khi Việt Nam chính thức được nâng hạng lên thị trường mới nổi thứ cấp từ 21/09.

Dòng vốn ngoại bán ròng mạnh

Khối ngoại bán ròng 4.830 tỷ đồng trên HoSE trong tháng 9, gần gấp 3 lần mức 1.644 tỷ đồng của tháng 8. Họ bán ròng 13/20 phiên, phiên mua ròng mạnh nhất là 18/09 với +1.255 tỷ đồng, gắn với hoạt động cơ cấu của các quỹ ETF mô phỏng FTSE. Tuy nhiên, ngay sau khi nâng hạng có hiệu lực, áp lực bán quay lại mạnh, riêng giai đoạn 21–30/09, khối ngoại bán ròng khoảng 4.447 tỷ đồng, chiếm hơn 90% mức bán ròng cả tháng.

Theo ngành, khối ngoại bán ròng tập trung ở Bất động sản với -4.619 tỷ đồng, Ngân hàng -2.259 tỷ đồng và Dịch vụ tài chính -1.326 tỷ đồng. Ngược lại, họ mua ròng nhóm Thực phẩm và đồ uống (+1.530 tỷ đồng), Công nghệ thông tin (+860 tỷ đồng) và Dầu khí (+756 tỷ đồng). Trong đó, cổ phiếu bị bán ròng mạnh nhất là VHM (-2.408 tỷ đồng), VIC (-1.248 tỷ đồng) và VPB (-1.133 tỷ đồng); mua ròng mạnh nhất là FPT (+863 tỷ đồng), BSR (+748 tỷ đồng), MCH (+726 tỷ đồng) và SBT (+724 tỷ đồng).

Nguyên nhân: Lãi suất toàn cầu duy trì cao

Xu hướng bán ròng phản ánh dòng vốn ngoại vẫn thận trọng với các thị trường mới nổi, trong bối cảnh lợi suất trái phiếu Mỹ kỳ hạn 10 năm vượt 5,2% và đồng USD được hỗ trợ bởi kỳ vọng Fed tiếp tục tăng lãi suất. Sau khi Fed tăng lãi suất lần đầu sau 3 năm lên vùng 3,75%–4%, lợi suất trái phiếu chính phủ Mỹ kỳ hạn 10 năm lên 5,29%, cao nhất kể từ năm 2007. Đà tăng này chủ yếu phản ánh kỳ vọng Fed giữ lãi suất cao khi kinh tế Mỹ vẫn vững, thay vì lo ngại lạm phát hay rủi ro tài khóa.

Ngay tại Mỹ, đà tăng của thị trường cổ phiếu cũng thiếu lan tỏa: từ đầu tháng 9, chỉ số S&P 500 trọng số bằng nhau giảm 3,3% trong khi nhóm công nghệ (IT) vẫn tăng 4%. Trong 3 tháng qua, giá cổ phiếu IT tăng 11% dù EPS dự phóng chỉ được nâng 1,9%, tức P/E tiếp tục mở rộng nhờ kỳ vọng lợi nhuận từ chuỗi cung ứng AI. Tại châu Á, khối ngoại tiếp tục rút vốn khỏi phần lớn các thị trường mới nổi, Việt Nam không phải ngoại lệ.

Triển vọng trong trung hạn

Chứng khoán Rồng Việt (VDSC) cho rằng thị trường đang ở vùng quan sát của nhà đầu tư nước ngoài sau sự kiện nâng hạng, và dòng vốn này khó đảo chiều trong ngắn hạn khi lợi suất toàn cầu chưa hạ nhiệt. Tuy nhiên, điểm sáng đến từ kinh tế vĩ mô trong nước: GDP quý III tăng trưởng 9,95% so với cùng kỳ, mức cao nhất từ đầu năm, đưa tăng trưởng 9 tháng lên 9,01%, với động lực từ đầu tư phát triển, đầu tư công và dòng vốn FDI. Đầu tư công đến hết ngày 30/9/2026 đạt 642.962 tỷ đồng, bằng 62,9% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao, trong khi FDI tăng 76,4% so với cùng kỳ năm trước.

Lợi nhuận doanh nghiệp cũng là điểm tựa: ước tính tổng lợi nhuận sau thuế cổ đông công ty mẹ quý 3/2026 của danh mục phân tích tăng 19,2% so với cùng kỳ, dẫn dắt bởi ngân hàng (+23%), thép (+35%) và bán lẻ (+47%); 19/30 nhóm ngành tăng trưởng. Dự phóng EPS đồng thuận năm 2026 đã phục hồi 4,4% sau mùa báo cáo quý II, trong khi P/E thị trường ở mức 12,2 lần, thấp hơn bình quân 5 năm là 13,9 lần.

VDSC ước tính VN-Index sẽ vận động trong vùng 1.694 - 1.983 điểm trong trung hạn, tương ứng P/E mục tiêu 11,7–13,6 lần. Chỉ số có thể lùi về biên dưới nếu bối cảnh bên ngoài tiếp tục bất lợi, nhưng định giá thấp và lợi nhuận tăng trưởng sẽ hạn chế dư địa giảm. Dòng tiền nội địa vẫn là bệ đỡ chính, song sẽ chọn lọc hơn, tập trung vào các doanh nghiệp duy trì được tăng trưởng lợi nhuận và có chất xúc tác riêng.