Sandbox chứng khoán: Cần rõ cơ chế, tránh chồng chéo pháp luật

Dự thảo Luật Chứng khoán bổ sung cơ chế sandbox: Cần khung pháp lý thống nhất

Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán đang được xây dựng theo hướng tăng tính linh hoạt, tạo dư địa cho thị trường tiếp cận các mô hình kinh doanh và công nghệ mới. Điểm đáng chú ý là việc bổ sung Điều 6a về cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) trong lĩnh vực chứng khoán, được kỳ vọng mở đường cho đổi mới sáng tạo nhưng cũng đặt ra yêu cầu thiết kế “hàng rào” pháp lý đủ rõ để bảo vệ nhà đầu tư.

Theo Dự thảo, Luật sửa đổi sẽ sửa đổi 23 điều, bổ sung 1 điều và giữ nguyên 112 điều của Luật Chứng khoán hiện hành. Quy định về sandbox tạo cơ sở pháp lý để thử nghiệm ứng dụng công nghệ mới, sản phẩm, dịch vụ và mô hình kinh doanh mới trong phạm vi, đối tượng, không gian và thời gian xác định. Tổ chức tham gia phải đáp ứng điều kiện, tiêu chí xét duyệt, được cấp giấy chứng nhận và chịu sự giám sát của cơ quan nhà nước có thẩm quyền.

Lo ngại về sự chồng chéo và trách nhiệm pháp lý

Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội cơ bản tán thành chủ trương, nhưng lưu ý hoạt động thử nghiệm trong chứng khoán có thể tác động trực tiếp đến tài sản của nhà đầu tư và an toàn thị trường. Do đó, Luật cần xác định rõ các nguyên tắc cốt lõi như thẩm quyền, đối tượng, phạm vi thử nghiệm; giới hạn về quy mô, thời gian và rủi ro; yêu cầu công bố, cảnh báo rủi ro; bảo vệ dữ liệu và tài sản khách hàng; cơ chế giám sát, tạm dừng, chấm dứt; trách nhiệm bồi thường và giải quyết tranh chấp.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định cho rằng Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo đã quy định khá rõ nội dung cốt lõi, nên Luật Chứng khoán có thể quy định ngắn gọn theo hướng cho phép thử nghiệm theo pháp luật về khoa học, công nghệ. Trên cơ sở đó, Bộ Tài chính tham mưu Chính phủ ban hành nghị định riêng. Đại diện Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải cũng đề nghị làm rõ phạm vi, nội hàm và các nguyên tắc, giới hạn khi giao Chính phủ quy định chi tiết.

Chuyên gia: Cần một khung pháp lý thống nhất

TS Phan Phương Nam, Phó Trưởng Khoa Luật Thương mại, Trường Đại học Luật TP.HCM, nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm tính thống nhất với các quy định hiện hành, đặc biệt là pháp luật về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Nếu cùng một vấn đề được quy định ở nhiều luật với cách tiếp cận khác nhau, doanh nghiệp sẽ gặp khó khăn trong việc xác định quy trình, điều kiện và cơ quan có thẩm quyền.

Chuyên gia đề xuất sandbox cần được thiết kế theo nguyên tắc một khung pháp lý thống nhất, tránh tình trạng Luật Chứng khoán quy định một cơ chế trong khi pháp luật về khoa học, công nghệ lại đặt ra cơ chế khác cho cùng đối tượng. Điều này không chỉ làm tăng chi phí tuân thủ mà còn khiến doanh nghiệp không biết áp dụng quy định nào. Đồng thời, cần xác định rõ ranh giới giữa quy định tại luật và quy định chi tiết tại nghị định, tránh giao quá rộng cho cơ quan quản lý trong các vấn đề làm phát sinh quyền, nghĩa vụ mới của doanh nghiệp và nhà đầu tư.