'Khoảng trống' chứng khoán hóa thế chấp
NeoAI tóm tắt
WB đề xuất Việt Nam phát triển thị trường vốn bằng cách mở rộng công cụ huy động chứng khoán hóa bằng thế chấp (MBS) với khuôn khổ pháp lý riêng, SPV để cô lập rủi ro và hệ thống định giá/dữ liệu minh bạch; điều này được kỳ vọng cải thiện nguồn vốn trung/dài hạn và thanh khoản cho ngân hàng và thị trường vốn, đồng thời mở đường cho các giao dịch thí điểm và phát triển MBS trong dài hạn.
Khung pháp lý và khoảng trống cho chứng khoán hóa bằng MBS ở Việt Nam
Trong báo cáo đánh giá mang tên Unlocking the Potential of Viet Nam's Capital Markets 2024, Ngân hàng Thế giới (WB) nhấn mạnh Việt Nam cần tiếp tục phát triển thị trường vốn bằng cách đa dạng hóa công cụ huy động nhằm giảm gánh nặng lên hệ thống ngân hàng. Đặc biệt, công cụ chứng khoán hóa bằng thế chấp (MBS) được xem là tiềm năng khi được đặt trên một hệ sinh thái đồng bộ với khuôn khổ pháp lý rõ ràng, hạ tầng dữ liệu đầy đủ và cơ chế công bố thông tin minh bạch.
Hệ thống ngân hàng hiện đóng vai trò chủ lực cấp vốn cho nền kinh tế, trong khi nhu cầu vốn trung và dài hạn tăng lên, nhất là trong lĩnh vực bất động sản. Lượng vốn vay mua nhà thường kéo dài 15-30 năm, còn nguồn vốn huy động của NH thường ngắn và trung hạn, dẫn tới áp lực thanh khoản và rủi ro trong quản trị rủi ro tín dụng.
Đến cuối tháng 6, tổng dư nợ tín dụng của toàn nền kinh tế đạt khoảng 20,03 triệu tỷ đồng, tăng hơn 7,7% so với cuối năm 2025, đáp ứng khoảng 50-57% nhu cầu vốn của nền kinh tế. Đáng chú ý, dòng vốn tín dụng vào bất động sản chiếm khoảng 26% tổng dư nợ; trong khi kênh huy động như thị trường chứng khoán đóng góp khoảng 10-18%, và thị trường trái phiếu doanh nghiệp chỉ khoảng 3-6%.
WB cho rằng để MBS có thể phát triển bền vững, cần có một hành lang pháp lý riêng điều chỉnh chuyển giao tài sản, thành lập SPV để cô lập rủi ro và quyền lợi của nhà đầu tư. Tài liệu cho thấy cần tiếp tục chuẩn hóa hồ sơ vay, lịch sử thanh toán và định giá tài sản theo chuẩn mực thị trường vốn quốc tế. Ngoài ra, hạ tầng định giá và dữ liệu thị trường còn ở mức yếu, và quản trị rủi ro cần được nâng cao để hạn chế rủi ro hệ thống.
WB khuyến nghị Việt Nam nên bắt đầu với các giao dịch thí điểm có kiểm soát và từng bước hoàn thiện hành lang pháp lý. Theo WB năm 2024, Việt Nam cần xây dựng một hệ sinh thái tài chính hiện đại dựa trên sự đồng thuận về Đơn giản - Minh bạch - Có thể so sánh và tăng cường vai trò của CIC, các cơ quan xếp hạng tín nhiệm độc lập như FiinRatings và VIS Rating.