Thị trường chứng khoán mở thêm dư địa vốn cho kinh tế tư nhân

Khung phát triển nguồn vốn cho khu vực tư nhân qua thị trường chứng khoán

Trong bối cảnh nhu cầu vốn trung và dài hạn cho nền kinh tế ngày càng lớn, thị trường chứng khoán được kỳ vọng sẽ trở thành trụ cột dẫn vốn cho khu vực kinh tế tư nhân. Quá trình nâng hạng thị trường và hoàn thiện thể chế đang mở dư địa thu hút dòng vốn dài hạn cho doanh nghiệp.

Theo phát biểu của bà Lê Việt Nga, Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước tại Hà Nội, thị trường chứng khoán cần kết nối hiệu quả với dòng vốn trung và dài hạn trong nước và nước ngoài.

Trong thời gian gần đây, quy mô thị trường tiếp tục mở rộng với mức giá trị giao dịch bình quân đạt 32.737 tỷ đồng/phiên, tăng 12,1% so với năm trước. Tổng giá trị niêm yết và đăng ký giao dịch đạt 2.795,4 nghìn tỷ đồng, tương đương khoảng 21,8% GDP 2025. Quy mô vốn hóa thị trường ước tính khoảng 10,5 triệu tỷ đồng, tương đương ~82% GDP 2025.

Đến cuối tháng 3/2026, số lượng tài khoản nhà đầu tư đạt 12,66 triệu, tăng gần 790.000 so với cuối năm trước. Dòng tiền được kỳ vọng duy trì khi mức độ minh bạch và ổn định thị trường được nâng cao, qua đó củng cố niềm tin của nhà đầu tư.

Động lực huy động vốn từ thị trường chứng khoán đang trở nên rõ nét với lịch sử huy động vốn qua thị trường chứng khoán và trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ: năm 2023 đạt hơn 404.000 tỷ đồng, tăng >25% so với năm trước; 2024 hơn 521.000 tỷ đồng; và 2025 tăng lên 744.480 tỷ đồng, tương ứng mức tăng gần 43%.

Với mục tiêu tăng trưởng hai chữ số cho giai đoạn 2026-2030, nhu cầu vốn cho nền kinh tế dự kiến vẫn rất lớn. Vai trò của thị trường chứng khoán được kỳ vọng không chỉ ở thanh khoản mà còn ở việc trở thành kênh dẫn vốn trung và dài hạn cho doanh nghiệp, đặc biệt là khu vực doanh nghiệp tư nhân — nhóm được cho là có nhu cầu vốn cao nhất trong chu kỳ mới.

Định hướng nâng cấp và dư địa hút vốn dài hạn

Song song với quy mô, thị trường đang đẩy mạnh nâng chuẩn vận hành và hạ tầng giao dịch để tăng sức hấp dẫn với các nhà đầu tư dài hạn.

• FTSE Russell nâng hạng thị trường từ cận biên lên new emerging seconday, được xem là bước tiến quan trọng giúp thị trường Việt Nam tiếp cận nguồn vốn quốc tế và quỹ đầu tư tổ chức.
• Hệ thống công nghệ KRX chính thức vận hành từ 5/2025, tạo nền tảng cho các sản phẩm và cơ chế giao dịch mới trong thời gian tới.
• Liên quan tới cơ chế thanh toán và rủi ro, CCP đang được triển khai nhằm nâng cao chất lượng thanh toán và tiệm cận các chuẩn mực quốc tế.
• Quy trình mở rộng khả năng tiếp cận vốn nước ngoài thông qua rà soát và điều chỉnh các quy định về tỷ lệ sở hữu nước ngoài ở một số ngành, nhằm tăng dòng vốn từ nhà đầu tư quốc tế.
• Đẩy mạnh phát triển sản phẩm và chuẩn hóa doanh nghiệp với Cẩm nang Quản trị công ty 2025 theo thông lệ G20/OECD 2023, nhấn mạnh quản trị rủi ro và công bố thông tin.

Vai trò của doanh nghiệp tư nhân và những thay đổi chiến lược huy động vốn

Nếu thị trường chứng khoán được kỳ vọng trở thành công cụ dẫn vốn cho khu vực tư nhân, các doanh nghiệp sẽ phải đẩy mạnh nâng cao chất lượng quản trị và công khai thông tin. Yêu cầu đầu tiên là chuẩn hóa quản trị doanh nghiệp, tăng vai trò của hội đồng quản trị, hệ thống kiểm soát nội bộ và quản trị rủi ro.

Minh bạch thông tin sẽ không còn là lựa chọn mà là yêu cầu bắt buộc khi doanh nghiệp tham gia thị trường vốn, bao gồm cả phát triển bền vững và ESG. Đồng thời, doanh nghiệp cần cân đối đòn bẩy và có chiến lược phát triển dài hạn rõ ràng để tăng khả năng tiếp cận vốn trung – dài hạn với chi phí hợp lý hơn.

Một thay đổi lớn là chuyển từ tư duy tiếp cận vốn thụ động sang chủ động huy động vốn trên thị trường chứng khoán, nhằm biến thị trường vốn thành một phần chiến lược phát triển dài hạn thay vì chỉ kênh bổ sung vốn ngắn hạn. Sự tham gia của các doanh nghiệp có nền tảng quản trị tốt sẽ giúp thị trường có thêm hàng hóa chất lượng và thu hút dòng vốn đầu tư trong và ngoài nước.

Với mục tiêu tăng trưởng cao, vốn cho khu vực tư nhân sẽ ngày càng ít phụ thuộc hệ thống tín dụng và thị trường chứng khoán được kỳ vọng đóng vai trò chủ đạo hơn ở phía huy động vốn trung và dài hạn, đồng thời giúp cân bằng cấu trúc tài chính của nền kinh tế.