Thêm doanh nghiệp Nhà nước không đủ điều kiện đại chúng

Cơ cấu vốn và tư cách công ty đại chúng của GVR và BCM

Ngay cả khi được niêm yết trên sàn chứng khoán, nhiều tổng công ty Nhà nước vẫn chưa đáp ứng đầy đủ điều kiện để được xem là công ty đại chúng theo quy định hiện hành. Điều này đã được nêu rõ liên quan đến Tập đoàn Công nghiệp Cao su Việt Nam (gọi tắt GVR), khi công bố thông tin cho biết danh sách cổ đông chốt ngày 15/5 cho đại hội đồng cổ đông thường niên năm 2026 cho thấy vốn Nhà nước vẫn chiếm tỉ lệ áp đảo so với cổ đông khác.

Theo dữ liệu từ danh sách cổ đông chốt quyền tham dự kỳ họp cổ đông năm 2026, GVR có tổng cộng 21.459 cổ đông. Trong đó, Bộ Tài chính là cổ đông lớn nhất, nắm giữ 96,77% số cổ phiếu có quyền biểu quyết. Phần còn lại, tương ứng 3,23% số cổ phiếu có quyền biểu quyết, được nắm giữ bởi 21.458 cổ đông khác. Với cơ cấu này, doanh nghiệp chưa đáp ứng yêu cầu về tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng tối thiểu 10% và không đủ 100 nhà đầu tư không phải cổ đông lớn nắm giữ cổ phiếu có quyền biểu quyết.

Do vẫn đang thực hiện kế hoạch cơ cấu lại vốn Nhà nước được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt theo Nghị định của Chính phủ có hiệu lực từ ngày 13/2, GVR cho biết vẫn được duy trì tư cách công ty đại chúng trong suốt quá trình này. Theo quy định, các doanh nghiệp do Nhà nước sở hữu 100% vốn trước khi chuyển đổi thành công ty cổ phần vẫn có thể niêm yết hoặc đăng ký giao dịch nhưng giữ nguyên tư cách công ty đại chúng trong thời gian cơ cấu lại vốn Nhà nước.

Trong khi đó, một trường hợp tương tự là Tập đoàn Đầu tư và Phát triển Công nghiệp Becamex (mã BCM) cũng công bố thông tin liên quan đến việc chưa đáp ứng đầy đủ điều kiện công ty đại chúng. Căn cứ danh sách cổ đông chốt quyền tham dự kỳ họp cổ đông năm 2026 do VIETNAM Securities Depository (VSD) lập ngày 25/5, BCM có tổng cộng 9.221 cổ đông, trong đó có 9.220 cổ đông không phải cổ đông lớn nắm giữ cổ phiếu có quyền biểu quyết, tương ứng 4,56% vốn có quyền biểu quyết của công ty. Như vậy, BCM chưa đạt mức phân tán cổ đông tối thiểu theo quy định.

Để khắc phục, BCM cho biết đang xây dựng phương án và đã kiến nghị UBND TPHCM xem xét phê duyệt lộ trình giảm tỷ lệ vốn Nhà nước tại doanh nghiệp từ mức 95,44% xuống trên 65% trong giai đoạn 2026-2030. Đây là một phần trong xu hướng cải cách cơ cấu sở hữu tại các doanh nghiệp lớn do Nhà nước nắm giữ vốn chi phối.

Thời gian gần đây, UBCKNN đã ban hành nhiều văn bản yêu cầu rà soát tư cách công ty đại chúng đối với các doanh nghiệp Nhà nước đang niêm yết hoặc giao dịch trên Sở. Nếu phát sinh việc không còn đáp ứng điều kiện, các công ty phải gửi văn bản báo cáo kèm danh sách cổ đông và báo cáo tài chính năm được kiểm toán trong vòng 15 ngày kể từ ngày xảy ra sự kiện. Các công ty con của doanh nghiệp Nhà nước niêm yết hoặc đăng ký giao dịch cũng được yêu cầu tự độc lập đáp ứng điều kiện công ty đại chúng, không phụ thuộc vào công ty mẹ.

Những diễn biến này cho thấy sự ngày càng hiệu chỉnh về tư cách và quản trị công ty đại chúng đối với các tổng công ty Nhà nước có niêm yết tại Việt Nam, cùng với các biện pháp giám sát nhằm tăng tính minh bạch và cổ phần hóa tiến tới mục tiêu cải thiện thanh khoản và quản trị thị trường trong dài hạn.

• GVR - cổ đông lớn nhất: 96,77% thuộc Bộ Tài chính; cổ phiếu có quyền biểu quyết chiếm 3,23%.
• BCM - cổ đông lớn không phải cổ đông lớn: 4,56% cổ phiếu có quyền biểu quyết; 9.220 cổ đông không phải cổ đông lớn.
• Yêu cầu UBCKNN và UBND TP.HCM sẽ rà soát và yêu cầu 15 ngày để báo cáo khi có thay đổi về tư cách công ty đại chúng.