Quyền lực và quá trình chuyển giao thế hệ trong ngành ngân hàng Việt Nam

Trong bối cảnh chuyển giao thế hệ ở nhiều tập đoàn gia đình, ngành ngân hàng Việt Nam đang chứng kiến một xu hướng nổi bật: thế hệ kế cận (F2) không chỉ thừa kế cổ phần mà còn tham gia trực tiếp vào cấu trúc quản trị và điều hành ở một số ngân hàng niêm yết. Đây là quá trình chuyển giao quyền lực có tác động đến cách thức quản trị và vận hành hệ thống tài chính có quy mô rất lớn.

Ví dụ tiêu biểu cho mô hình này là ACB (Ngân hàng TMCP An Bình chưa nắm trong tiêu đề, trong bài viết đề cập đến Trần Hùng Huy). Ông Huy, con trai của người sáng lập, đã tham gia vào quá trình tái cấu trúc sau năm 2012 và tính đến cuối năm 2025 nắm giữ hơn 176 triệu cổ phiếu ACB, ứng với khoảng 3,43% vốn điều lệ. Mẹ của ông, bà Đặng Thu Thủy, được cho là sở hữu khoảng 1,94% cổ phần.

Ở các ngân hàng khác, mô hình F2 xuất hiện ở nhiều mức độ khác nhau. Tại VPBank (VPB), gia đình của chủ tịch Ngô Chí Dũng bắt đầu tham gia cơ cấu sở hữu khi con trai Ngô Chí Trung Johnny từng mua vào 70 triệu cổ phiếu VPB và con gái Ngô Minh Phương nắm 10,8 triệu cổ phiếu tính đến cuối năm 2025, dù chưa tham gia vào Hội đồng quản trị hoặc ban điều hành. Ngược lại, tại TPBank (TPB) dấu ấn gia đình thể hiện rõ hơn với hai con của ông Đỗ Minh Phú là Đỗ Minh Đức và Đỗ Vũ Phương Anh sở hữu lần lượt khoảng 1,11% cổ phần mỗi người (tương đương khoảng 30,9 triệu cổ phiếu). Em trai ông Phú, Đỗ Minh Tú, nắm giữ 3,71% và công ty liên quan là CTCP Tập đoàn Vàng bạc Đá quý Doji nắm gần 165 triệu cổ phiếu TPB (tương đương 5,93%).

Trong khi đó, tại Techcombank (TCB), hai người con của Chủ tịch Hồ Hùng Anh là Hồ Thủy Anh và Hồ Anh Minh đang sở hữu lần lượt gần 4,9% vốn điều lệ mỗi người, với tổng tài sản ở mức hàng chục nghìn tỷ đồng. Tuy nhiên, quyền điều hành tại ngân hàng vẫn chưa có dấu hiệu chuyển giao, cho thấy một mô hình khác: chuyển giao tài sản trước khi giao quyền điều hành.

Ở chiều ngược lại, một số ngân hàng như SHB và SeABank đã ghi nhận sự tham gia trực tiếp của F2 vào bộ máy điều hành. Tại SHB, ông Đỗ Quang Vinh không chỉ nắm cổ phần mà còn giữ vai trò phó Chủ tịch và phó Tổng Giám đốc. Tại SeABank, bà Lê Thu Thủy là một trong những nhân sự chủ chốt gắn với gia đình sáng lập. Những trường hợp này cho thấy có nguồn lực và sự chuẩn bị cụ thể để tham gia quản trị ở mức cao, thậm chí ở vai trò chủ chốt.

Tại sao đại gia ngân hàng lại chuyển giao sớm? Lĩnh vực ngân hàng chịu sự giám sát nghiêm ngặt và đòi hỏi chuẩn mực quản trị rủi ro cao, bao gồm các chuẩn Basel II và Basel III. Ngành này cũng đang dịch chuyển ngày càng nhiều sang công nghệ với ngân hàng số, fintech và trí tuệ nhân tạo, đòi hỏi tư duy quản trị hiện đại và tầm ảnh hưởng của gia đình, đồng thời tăng cường yêu cầu minh bạch và quản trị liên tục. Việc các thành viên thuộc gia đình tham gia điều hành được xem là một biện pháp đảm bảo tính liên tục và ổn định, miễn là các chuẩn mực quản trị được tuân thủ nghiêm ngặt và tách bạch lợi ích cổ đông.

Nhìn chung, xu hướng chuyển giao giữa thế hệ sáng lập (F1) và thế hệ kế cận (F2) đang hình thành ở mức độ đa dạng giữa các ngân hàng. Có nơi F2 tham gia điều hành, có nơi hiện diện ở cấu trúc sở hữu, và có cả những trường hợp chuyển giao diễn ra từ tài sản đến quyền quản trị. Theo đó, các ngân hàng sẽ cần củng cố cơ chế kiểm soát và minh bạch để đảm bảo sự ổn định và bền vững của hệ thống tài chính và niềm tin của nhà đầu tư. Đây là bối cảnh mà thế hệ kế cận cần chứng minh năng lực và vai trò phù hợp với các chuẩn mực quản trị ngày càng cao của thị trường và quốc tế.