Cổ phiếu PNJ của Công ty Vàng bạc Đá quý Phú Nhuận đang trải qua giai đoạn khó khăn nhất kể từ khi niêm yết. Sau biến cố liên quan đến kim cương hồi tháng 7, thị giá lao dốc không phanh, có thời điểm giảm 73% so với đỉnh tháng 1, xuống còn 23.050 đồng/cổ phiếu. Vốn hóa thị trường bốc hơi hơn 32.000 tỷ đồng, chỉ còn chưa đến 12.000 tỷ đồng.
Khối ngoại, từng là nhóm nắm giữ gần 49% cổ phần, đã đồng loạt bán ra. Phiên giao dịch ngày 2/10 chứng kiến kỷ lục khi hơn 76 triệu cổ phiếu được sang tay, trong đó khối ngoại bán ròng 54 triệu cổ phiếu, đưa tỷ lệ sở hữu nước ngoài xuống khoảng 37%. Dù đã xả hàng mạnh, họ vẫn còn nắm giữ khoảng 238 triệu cổ phiếu PNJ, tạo áp lực lớn lên giá.
Câu chuyện này gợi nhớ đến cổ phiếu JVC của CTCP Thiết bị Y tế Việt Nhật năm 2015. Trước khủng hoảng, JVC là một trong những doanh nghiệp hiếm hoi trong lĩnh vực thiết bị y tế, được nhiều quỹ ngoại săn đón, với room ngoại luôn kín 49%. Các nhà đầu tư Nhật Bản như DIAIF, Dream Incubator, Orix cùng nắm khoảng 28%, Dragon Capital sở hữu hơn 9,2%, Vietnam Equity Holding nắm 5,1%.
Tháng 6/2015, sau khi Tổng giám đốc Lê Văn Hướng bị khởi tố, JVC rơi vào chuỗi ngày giảm sàn liên tiếp. Chỉ trong 11 phiên, vốn hóa bốc hơi hơn 1.000 tỷ đồng, giá xuống còn 10.600 đồng. Các quỹ ngoại gần như “kẹt hàng” khi thanh khoản cạn kiệt, không thể bán lượng cổ phiếu lớn của mình.
Đáng chú ý, không phải tất cả quỹ đều phản ứng giống nhau. Dragon Capital chủ động giảm sở hữu từ gần 10% xuống dưới 5%, trong khi Vietnam Equity Holding lại tăng lên 6,29%. Nhóm Nhật Bản tuyên bố đồng hành dài hạn nhưng đến tháng 8/2020 đã thoái sạch vốn. Hiện tại, tỷ lệ sở hữu ngoại tại JVC chỉ còn chưa đến 1%.
PNJ và JVC có điểm chung: cả hai đều từng là cổ phiếu được khối ngoại ưa chuộng với tỷ lệ sở hữu rất cao trước biến cố. Khi niềm tin đảo chiều, lượng cổ phiếu khổng lồ mà các tổ chức nắm giữ trở thành gánh nặng, vừa khó bán, vừa gây áp lực kéo giá xuống.
Với PNJ, cuộc tháo chạy diễn ra với tốc độ chưa từng có, nhưng khối ngoại vẫn còn khoảng 238 triệu cổ phiếu. Điều đó cho thấy áp lực bán có thể chưa kết thúc. Thị trường đang theo dõi sát sao liệu PNJ có đi theo con đường của JVC hay không, khi mà bài học về thanh khoản và niềm tin vẫn còn nguyên giá trị sau hơn một thập kỷ.