Kiến tạo thể chế minh bạch, gỡ nút thắt nâng hạng thị trường chứng khoán

Thống nhất sửa đổi Luật Chứng khoán 2019 để đáp ứng quy mô thị trường

Tại phiên họp, các đại biểu Quốc hội đã thống nhất cao việc sửa đổi Luật Chứng khoán 2019 nhằm đáp ứng quy mô thị trường thay đổi nhanh chóng sau hơn 5 năm thi hành. Dự thảo luật sửa đổi chuyển mạnh sang cơ chế hậu kiểm, giảm bớt thủ tục hành chính để doanh nghiệp dễ dàng gia nhập thị trường.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên ủng hộ việc bãi bỏ điều kiện tiền kiểm nếu có thể quản lý bằng dữ liệu hoặc chế tài nghiêm khắc. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh hậu kiểm không đồng nghĩa với việc buông lỏng quản lý, đặc biệt trong lĩnh vực chứng khoán liên quan trực tiếp đến tài sản của hàng triệu nhà đầu tư và liên thông chặt chẽ với thị trường tiền tệ.

Bãi bỏ điều kiện tiền kiểm phải đi kèm công cụ hậu kiểm tương ứng

Phó Chủ tịch Quốc hội chỉ rõ, tại hoạt động lưu ký chứng khoán, dự thảo bãi bỏ điều kiện an toàn vốn, kinh doanh có lãi và cơ sở vật chất đối với ngân hàng thương mại. Để bảo đảm an toàn hệ thống, luật phải quy định rõ cơ quan theo dõi an toàn của ngân hàng, cơ chế chia sẻ dữ liệu giữa Ngân hàng Nhà nước và Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, cũng như ngưỡng kích hoạt cảnh báo và biện pháp bảo vệ tài sản nhà đầu tư khi ngân hàng gặp sự cố.

Tương tự, việc bãi bỏ điều kiện đối với cổ đông góp vốn và đơn giản hóa nhân sự quản lý khi cấp phép doanh nghiệp chứng khoán phải đi kèm công cụ giám sát vốn, thanh khoản và giao dịch bất thường. Mỗi điều kiện bãi bỏ cần quy định rõ cơ quan chịu trách nhiệm, dữ liệu sử dụng, tiêu chí cảnh báo và biện pháp can thiệp sớm.

Hoàn thiện hành lang pháp lý cho công nghệ và thử nghiệm có kiểm soát

Cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (Điều 6A) là nội dung hoàn toàn mới trong dự thảo, tuy nhiên Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định nhận định quy định gồm sáu khoản này đang 'vừa thừa vừa thiếu'. Ông đề xuất tham khảo Điều 8 của Luật Công nghiệp công nghệ số năm 2025, theo đó Luật Chứng khoán chỉ cần quy định nguyên tắc ngắn gọn và giao Chính phủ quy định chi tiết bằng nghị định để đảm bảo linh hoạt điều hành.

Đại diện Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải đề nghị làm rõ phạm vi nội hàm cơ chế thử nghiệm và xác định nguyên tắc giới hạn giao Chính phủ quy định chi tiết. Bà cũng bày tỏ lo ngại về việc giao Bộ trưởng Bộ Tài chính quy định chi tiết giao dịch điện tử và ứng dụng công nghệ mới khi chưa được xác định rõ nguyên tắc định hướng ngay trong luật.

Luật hóa hành vi thao túng và siết điều kiện phát hành hướng tới nâng hạng thị trường

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh việc sửa đổi Luật Chứng khoán lần này phải hướng tới sự minh bạch, an toàn và chuyên nghiệp. Ông khẳng định việc luật hóa rõ ràng năm nhóm hành vi thao túng là bước tiến quan trọng khắc phục tình trạng xử lý lỏng lẻo trước đây do thiếu định nghĩa pháp lý.

Năm nhóm hành vi thao túng gồm: dùng nhiều tài khoản tạo cung cầu giả; đặt lệnh mua bán cùng loại trong ngày không chuyển nhượng thực tế; giao dịch khối lượng lớn giờ mở và đóng cửa; cấu kết lôi kéo người khác gây nhiễu giá; phát tán tin đồn sai sự thật tạo giá ảo. Tuy nhiên, do thao túng hiện đại ngày nay rất tinh vi khi ứng dụng công nghệ, thuật toán và giao dịch xuyên biên giới, luật cần hướng dẫn chi tiết về ý định thao túng để tránh bỏ sót hành vi.

Về thị trường trái phiếu riêng lẻ và chuẩn công ty đại chúng, Chủ tịch Quốc hội đề nghị cần có lộ trình chuyển tiếp rõ ràng và phân tầng hợp lý để hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ. Phục vụ mục tiêu nâng hạng vào năm 2026 và áp dụng luật mới từ 01/05/2027, toàn hệ thống cần nâng trách nhiệm kiểm toán, xếp hạng tín nhiệm và cơ chế nhà tạo lập thị trường chuyên nghiệp.

Một số ý kiến đề nghị không nên luật hóa cứng mô hình Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam (VNX) và công ty con (HNX, HOSE) để tránh tạo thêm tầng nấc quản trị. Luật chỉ nên quy định nguyên tắc cốt lõi về sự thống nhất, an toàn và giao Chính phủ quyết định mô hình phù hợp từng giai đoạn.

Giải quyết bài toán nguồn nhân lực và năng lực thực thi

Phó Chủ tịch Nguyễn Khắc Định đề xuất áp dụng nguyên tắc nhân đạo đối với điều khoản chuyển tiếp nhân sự tại dự thảo. Theo đó, hành vi vi phạm theo luật cũ nhưng luật mới không còn quy định vi phạm hoặc không bị thu hồi chứng chỉ hành nghề thì áp dụng luật mới để miễn xử lý thu hồi, giúp giữ nguồn lực và tránh thủ tục rườm rà.

Các ý kiến đều cho rằng sự thành bại của luật sửa đổi phụ thuộc lớn vào năng lực thực thi của Ủy ban Chứng khoán Nhà nước và tính đồng bộ của nghị định hướng dẫn. Bộ Tài chính cần nghiêm túc tiếp thu ý kiến của Thường vụ Quốc hội để hoàn thiện dự án luật, chuẩn bị trình Quốc hội thông qua tại Kỳ họp thứ hai Quốc hội khóa XVI, mở ra chương mới phát triển bền vững cho thị trường chứng khoán.