Áp lực tỷ giá và biện pháp phòng ngừa cho doanh nghiệp trước biến động tiền tệ

Trong bối cảnh áp lực tỷ giá tăng, khả năng chống chịu của doanh nghiệp phụ thuộc vào các yếu tố cốt lõi như cấu trúc tài chính lành mạnh, chuỗi cung ứng linh hoạt và vị thế thị trường đủ mạnh để điều chỉnh giá bán khi cần thiết.

Nhiều đồng tiền châu Á suy yếu

Áp lực tỷ giá và thanh khoản trong hệ thống ngân hàng đang gia tăng khi môi trường tài chính quốc tế diễn biến bất lợi. Cụ thể, sức mạnh của đồng USD (được thể hiện qua chỉ số DXY) kết hợp với giá dầu ở mức cao và căng thẳng ở các đồng tiền tại thị trường mới nổi đang tạo áp lực lên dòng tiền toàn cầu.

Việc một số quốc gia như Thổ Nhĩ Kỳ buộc phải bán vàng để mua USD nhằm thanh toán các hợp đồng nhập khẩu dầu khi giá vượt ngưỡng 80 USD/thùng cho thấy tình trạng thiếu hụt USD đã chuyển từ vấn đề tâm lý sang áp lực thanh khoản mang tính thực tế.

Trong nước, thanh khoản hệ thống ngân hàng phản ánh rõ xu hướng tập trung vào nguồn vốn ngắn hạn. Theo NHNN về diễn biến thị trường tiền tệ, tuần 23/3 - 27/3 ghi nhận doanh số giao dịch trên thị trường liên ngân hàng bằng VND đạt xấp xỉ 4.227.406 tỷ đồng, bình quân 845.481 tỷ đồng/ngày, tăng 3.115 tỷ đồng/ngày so với tuần trước.

Theo kỳ hạn, các giao dịch VND chủ yếu tập trung vào kỳ hạn qua đêm (91%) và kỳ hạn 1 tuần (6%). Cấu trúc này cho thấy nhu cầu vốn mang tính cấp bách, các tổ chức tín dụng ưu tiên khả năng xoay vòng nhanh thay vì duy trì trạng thái thanh khoản dài hơn.

Ông Trần Hoàng Sơn, Giám đốc Chiến lược Thị trường tại VPBank, phân tích áp lực này khi lãi suất liên ngân hàng qua đêm đã vượt trên 9% vào đầu tuần, trước khi hạ nhiệt về 7,17% nhờ NHNN bơm ròng quy mô lớn khoảng 220.000 tỷ đồng, giúp tạm thời ổn định hệ thống.

Đồng thời, thị trường ngoại hối ghi nhận dấu hiệu phân hóa giữa tỷ giá chính thức và tỷ giá tự do. Tỷ giá trung tâm được duy trì quanh 25.107 VND/USD (tính đến ngày 3/4), trong khi tỷ giá trên thị trường tự do dao động mạnh, quanh 28.000 VND/USD, nhạy cảm với các thông tin địa chính trị.

Diễn biến này không phải là hiện tượng riêng lẻ mà nằm trong xu hướng chung của khu vực, khi nhiều đồng tiền châu Á suy yếu đáng kể. Ví dụ, Baht Thái giảm 3,3% và Won Hàn Quốc giảm 4% trong bối cảnh DXY vẫn ở mức cao. Đây đang tạo ra một môi trường rủi ro cao và đòi hỏi sự theo dõi chặt chẽ từ phía cơ quan quản lý.

Doanh nghiệp chủ động ứng phó

Theo các chuyên gia, tác động của biến động tỷ giá không đồng đều mà phân hóa theo ngành. Ông Trần Thái Bình, Giám đốc cấp cao Khối Phân tích tại OCBS, cho biết các doanh nghiệp thâm dụng nguyên liệu nhập khẩu như nhựa, hóa chất, dược phẩm, xăng dầu và linh kiện điện tử đang chịu áp lực lớn khi chi phí đầu vào tăng lên theo đà tăng của USD.

Ngược lại, các doanh nghiệp xuất khẩu như dệt may, thủy sản, gỗ và điện tử được cho là hưởng lợi ngắn hạn khi doanh thu quy đổi sang VND tăng lên, cải thiện biên lợi nhuận và vị thế cạnh tranh về giá trên thị trường quốc tế. Tuy nhiên, sức mua tại các thị trường chủ lực Mỹ và châu Âu vẫn chịu áp lực bởi lạm phát và tăng trưởng chậm.

Rủi ro lớn nhất nằm ở các doanh nghiệp có cấu trúc tài chính phụ thuộc vào nợ ngoại tệ. Việc đánh giá lại các khoản vay bằng ngoại tệ có thể gây lỗ tỷ giá và làm tăng chi phí tài chính, ngay cả khi dòng tiền chưa bị ảnh hưởng ngay. Song song, chênh lệch lãi suất giữa VND và USD khiến chi phí vốn thực tế tăng lên, từ đó ảnh hưởng lên dòng tiền hoạt động.

Ước tính cho thấy lợi nhuận sau thuế của các doanh nghiệp có nợ ngoại tệ cao có thể giảm từ 5% đến 15%, nhất là ở các ngành hạ tầng, năng lượng và công nghiệp nặng có vốn đầu tư lớn và phụ thuộc nhiều vào nguồn vốn nước ngoài.

Để đối phó, các chuyên gia khuyến nghị quản trị rủi ro tỷ giá nên được xem như một chiến lược chủ động, chứ không chỉ phản ứng. Các công cụ phái sinh tiền tệ như hợp đồng kỳ hạn và quyền chọn có thể giúp doanh nghiệp khóa tỷ giá hoặc linh hoạt tận hưởng lợi ích khi diễn biến đi theo hướng thuận lợi. Những công cụ này được coi như một lớp bảo hiểm tài chính nhằm ổn định dòng tiền và chi phí vốn.

Song song với đó, việc tái cấu trúc nguồn vốn là cần thiết. Giảm tỷ trọng nợ vay ngoại tệ, ưu tiên nguồn vốn nội tệ và cân đối lại kỳ hạn cho vay sẽ giúp hạn chế rủi ro lỗ tỷ giá trên bảng cân đối kế toán. Hiệu quả của các giải pháp này phụ thuộc khả năng dự báo dòng tiền và khả năng thương lượng với ngân hàng của doanh nghiệp.

Về mặt vận hành, doanh nghiệp nên xây dựng hàng rào phòng thủ từ hoạt động cốt lõi. Đa dạng hóa nguồn cung, chuyển dịch sang các thị trường có đồng tiền yếu hơn USD, và tăng tỷ lệ nội địa hóa nguyên liệu có thể giảm sự phụ thuộc vào biến động tỷ giá. Đây là bước đi căn cơ giúp doanh nghiệp chủ động hơn trước các cú sốc từ bên ngoài.

Nhìn chung, khả năng chống chịu của doanh nghiệp sẽ được xác định bởi cấu trúc tài chính lành mạnh với nợ ngoại tệ thấp, chuỗi cung ứng linh hoạt và vị thế thị trường đủ mạnh để điều chỉnh giá bán khi cần thiết. Việc theo dõi sát diễn biến lãi suất, chính sách điều hành và xu hướng kinh tế toàn cầu sẽ là chìa khóa để doanh nghiệp vừa phòng ngừa rủi ro vừa nắm bắt cơ hội trong một môi trường đầy biến động.

Khóa tỷ giá bằng hợp đồng kỳ hạn để ổn định chi phí trong tương lai.
Quyền chọn để duy trì cơ hội hưởng lợi từ biến động thuận lợi mà vẫn giới hạn rủi ro.
Tái cấu trúc nợ và ưu tiên nguồn vốn nội tệ để giảm áp lực thanh khoản ngoại tệ.
Đa dạng hóa nguồn cung và thị trường tiêu thụ để giảm sự phụ thuộc vào bất động sản và USD.