Sau nâng hạng, thị trường chứng khoán bước vào cuộc cải cách sâu hơn

Chặng đường mới sau nâng hạng

Thị trường chứng khoán Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới khi được FTSE Russell nâng hạng lên thị trường mới nổi thứ cấp. Tuy nhiên, theo ông Vũ Chí Dũng, Trưởng ban Pháp chế - Đối ngoại UBCKNN, nâng hạng mới chỉ là một cột mốc, không đồng nghĩa quá trình cải cách đã hoàn tất.

Hiện có hơn 300 cổ phiếu niêm yết trên HOSE và HNX, hơn 800 cổ phiếu đăng ký giao dịch trên UPCoM. Quy mô vốn hóa thị trường tương đương gần 80% GDP, số lượng tài khoản chứng khoán đạt gần 14 triệu. Quy mô trái phiếu niêm yết đạt khoảng 111 tỷ USD, tương đương 22% GDP.

Quá trình nâng hạng kéo dài khoảng một thập niên, từ năm 2016 khi Việt Nam nghiên cứu tiêu chí, đến năm 2018 FTSE Russell đưa vào danh sách theo dõi. Thông tư 68/2024/TT-BTC tháo gỡ yêu cầu ký quỹ trước giao dịch cho nhà đầu tư tổ chức nước ngoài là bước cải cách quan trọng.

Ba ưu tiên trong 1-2 năm tới

Ông Nguyễn Vũ Long, Tổng giám đốc VNDIRECT nhấn mạnh cần xác định ưu tiên đủ lớn để tạo thay đổi thực chất. Ông Vũ Chí Dũng chỉ ra ba nhóm công việc lớn.

• Đơn giản hóa thủ tục hành chính – cắt giảm khoảng 30% thủ tục, hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp huy động vốn.
• Tháo gỡ tỷ lệ sở hữu nước ngoài (FOL) – nghiên cứu giải pháp cho công ty đại chúng và doanh nghiệp niêm yết.
• Nâng chuẩn minh bạch – bao gồm công bố thông tin bằng tiếng Anh và thông tin ESG.

Mục tiêu đến năm 2030 đưa vốn hóa cổ phiếu lên khoảng 120% GDP, dư nợ trái phiếu gần 60% GDP, chuyển sang quản lý dựa trên rủi ro.

CCP và hạ tầng thanh toán

Ông Lyndon Chao, Giám đốc Điều hành ASIFMA cho rằng cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP) là ưu tiên lớn. CCP cần phát huy hiệu quả bù trừ đa phương, giảm sử dụng nguồn lực của nhà đầu tư và phân bổ rủi ro minh bạch.

Đại diện ASIFMA đề xuất các thành viên thị trường nên được tham vấn từ quá trình xây dựng mô hình. VSDC có thể chia sẻ sớm các phương án với công ty chứng khoán, ngân hàng lưu ký, công ty quản lý quỹ.

Ngoài CCP, cho vay chứng khoán và bán khống cũng được quan tâm để hỗ trợ thanh khoản và phát triển quỹ định lượng, ETF. Luật Chứng khoán sửa đổi hướng tới tạo khung pháp lý cho sản phẩm mới, nhưng cần ưu tiên hoàn thiện CCP trước.

Tạo “nguồn vốn gốc” từ thị trường nội địa

Ông Johan Nyvene, Chủ tịch HSC nhấn mạnh sự khác biệt giữa “dòng vốn” và “hình thành vốn”. Việt Nam chưa có lực lượng nhà đầu tư tổ chức nội địa đủ lớn, trong khi chất lượng doanh nghiệp còn hạn chế về quản trị tài chính.

Khoảng 85-90% giá trị giao dịch hàng ngày thuộc về nhà đầu tư cá nhân, chưa tạo nền tảng vốn dài hạn. Ông Johan đề xuất phát triển hệ thống quỹ hưu trí tự nguyện với ưu đãi thuế theo tỷ lệ phần trăm thu nhập thay vì mức tuyệt đối.

Định hướng đến năm 2030 có 100 quỹ đầu tư chứng khoán, tổng NAV đạt khoảng 5% GDP, khoảng 2,5 triệu nhà đầu tư nắm giữ chứng chỉ quỹ. Kinh nghiệm từ Thụy Điển và Hàn Quốc cho thấy tầm quan trọng của quản trị doanh nghiệp và quỹ nội địa.

Chặng đường sau nâng hạng không chỉ đo bằng lượng vốn ngoại, mà cần hệ sinh thái đầy đủ: doanh nghiệp minh bạch, hạ tầng an toàn, nhà đầu tư tổ chức lớn, ngành quản lý quỹ sâu. Đó là bước chuyển từ “dòng vốn” sang “hình thành vốn” để nâng hạng thực sự mang lại lợi ích bền vững.