Thị trường chứng khoán vẫn thiếu những doanh nghiệp FDI đầu ngành?

Khối FDI đầu ngành vẫn thiếu đại diện trên thị trường chứng khoán Việt Nam

Chỉ có 10 doanh nghiệp FDI niêm yết hoặc đăng ký giao dịch trên thị trường chứng khoán Việt Nam, và quy mô của nhóm này nhìn chung còn nhỏ với thanh khoản thấp. Các ngành dẫn dắt dòng vốn FDI và xuất khẩu hiện chưa có đại diện tương xứng trên thị trường vốn. Hội thảo về lộ trình niêm yết cho doanh nghiệp FDI được tổ chức gần đây đã làm rõ thực trạng này.

Khu vực có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) đang đóng vai trò ngày càng lớn trong nền kinh tế. Trong 6 tháng đầu năm 2026, khối doanh nghiệp FDI đạt kim ngạch xuất khẩu 213,01 tỷ USD, tăng 26% so với cùng kỳ và chiếm 79,9% tổng kim ngạch xuất khẩu của cả nước. Đây cũng là khu vực duy nhất tạo ra thặng dư thương mại với mức xuất siêu 8,3 tỷ USD.

Trong khi đó, khu vực doanh nghiệp trong nước xuất khẩu 53,51 tỷ USD nhưng nhập khẩu 78,46 tỷ USD, tạo mức nhập siêu 24,95 tỷ USD. Dòng vốn FDI tiếp tục tăng mạnh: tổng vốn đăng ký trong nửa đầu năm đạt 34,65 tỷ USD, tăng 61%. Vốn thực hiện đạt 13,03 tỷ USD, tăng 11,2% và là mức giải ngân sáu tháng cao nhất trong vòng 5 năm.

Tuy nhiên, vai trò của FDI trong sản xuất, xuất khẩu và thu hút đầu tư chưa được phản ánh tương xứng trên thị trường vốn. Tại hội thảo, Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước Hoàng Văn Thu cho biết kể từ khi thị trường đi vào hoạt động, chỉ có 11 doanh nghiệp FDI từng niêm yết hoặc đăng ký giao dịch; hiện nay, danh sách chỉ còn 10, chiếm một phần rất nhỏ trong gần 1.600 doanh nghiệp niêm yết và đăng ký giao dịch.

Quy mô của nhóm FDI trên sàn cũng rất hạn chế. Tính đến cuối năm 2025, tổng vốn điều lệ của nhóm này là 12.629 tỷ đồng (0,15% tổng vốn điều lệ toàn thị trường) và tổng tài sản 44.696 tỷ đồng (0,48%). Đáng chú ý, từ năm 2017 đến nay, dù có thêm bốn doanh nghiệp FDI chuyển đổi thành công ty đại chúng, vẫn chưa có niêm yết hoặc đăng ký giao dịch mới nào được ghi nhận. Sự thiếu vắng đại diện lớn là một trong những yếu tố hạn chế sự tham gia của FDI vào thị trường vốn.

Danh sách các doanh nghiệp FDI hiện hữu trên sàn bao gồm những tên như Dây và Cáp điện Taya Việt Nam (TYA), Công nghiệp Gốm sứ Taicera (TCR), Mirae (KMR), Thành Thành Công – Biên Hòa (SBT), Everpia (EVE), Siam Brothers Việt Nam, Công nghiệp Tung Kuang, Quốc tế Hoàng Gia (RIC), Gạch men Chang Yih (CYC) và Thực phẩm Quốc tế (IFS). Nhóm này trải rộng ở nhiều lĩnh vực: đường, thực phẩm, dệt may, dây cáp, nhôm, gốm sứ và vật liệu xây dựng.

Trong khi Thành Thành Công – Biên Hòa (SBT) ghi nhận quy mô lớn nhất với doanh thu thuần năm 2025 đạt 26.241 tỷ đồng và lợi nhuận sau thuế 803 tỷ đồng, thì Dây và Cáp điện Taya Việt Nam (TYA) có doanh thu 2.346,65 tỷ đồng và lợi nhuận sau thuế 118,51 tỷ đồng, còn Thực phẩm Quốc tế (IFS) ghi nhận doanh thu > 2.005 tỷ đồng và lợi nhuận sau thuế 140,72 tỷ đồng. Các đại diện còn lại có quy mô dưới 1.000 tỷ đồng.

Về thanh khoản, nhiều mã FDI hiện hữu có giao dịch ở mức thấp. Theo dữ liệu hiện có, Thành Thành Công – Biên Hòa đạt hơn 778.000 cổ phiếu được giao dịch mỗi phiên, trong khi phần còn lại chỉ ở mức vài nghìn cổ phiếu mỗi phiên. Tỷ lệ sở hữu nước ngoài ở một số mã rất cao, ví dụ Thực phẩm Quốc tế lên tới 97,58% và Mirae khoảng 64,82%.

Ngành nghề và triển vọng cho thấy điện tử, máy móc thiết bị và linh kiện - nhóm hàng xuất khẩu lớn của Việt Nam trong 6 tháng đầu 2026 với các mốc 71,16 tỷ USD, 33,24 tỷ USD và 31,7 tỷ USD lần lượt cho điện tử, máy móc và linh kiện, điện thoại và linh kiện. Tuy nhiên, thị trường chứng khoán Việt Nam chưa phản ánh đầy đủ động lực từ các doanh nghiệp FDI đầu ngành này. UBCKNN nhấn mạnh các doanh nghiệp FDI muốn niêm yết phải đáp ứng nhiều điều kiện pháp lý và cam kết với chính quyền địa phương hoặc dự án đầu tư nước ngoài.

Các ràng buộc về chuyển nhượng vốn và các cam kết trong hợp đồng với Chính phủ có thể ảnh hưởng đến quá trình chuyển đổi sang chào bán cổ phần. Do đó, mở rộng niêm yết cho doanh nghiệp FDI không chỉ là phát triển quy định mà còn đòi hỏi khung pháp lý về đầu tư, thuế, đất đai và các cam kết tại dự án. Mục tiêu dài hạn là thu hút được doanh nghiệp FDI đầu ngành, có quy mô đủ lớn và nền tảng tài chính minh bạch, sẵn sàng phát hành cổ phần cho công chúng. Khi đó, thị trường chứng khoán sẽ phản ánh đúng động lực sản xuất và xuất khẩu của nền kinh tế.