Tái cấu trúc hệ hàng hóa để thị trường chứng khoán phản ánh nền kinh tế mới

Những động lực mới cho thị trường chứng khoán Việt Nam

Trong bối cảnh dòng vốn đầu tư gián tiếp (FII) toàn cầu di chuyển, việc nhận diện các loại tài sản đầu tư và cơ cấu hàng hóa trên thị trường chứng khoán trở thành yếu tố quyết định. Ở Việt Nam, nền kinh tế thực đã hình thành nhiều tài sản chất lượng cao thuộc các lĩnh vực công nghệ, năng lượng xanh, bán dẫn và tài chính số. Vấn đề then chốt là hoàn thiện thể chế để nhận diện và định danh những tài sản này, từ đó nâng cao tính hấp dẫn của chúng trên thị trường chứng khoán.

Tính đến giữa năm 2026, quy mô vốn hóa thị trường cổ phiếu Việt Nam đạt khoảng 83% của GDP năm 2025. Tuy nhiên, cơ cấu hàng hóa vẫn cho thấy sự mất cân đối khi nhóm ngân hàng thương mại và bất động sản truyền thống chiếm khoảng 60-65% tổng giá trị vốn hóa và thanh khoản, trong khi các ngành được kỳ vọng dẫn dắt tăng trưởng như công nghệ, bán dẫn, năng lượng tái tạo và công nghiệp phụ trợ công nghệ cao lại chỉ chiếm dưới 5%.
Điều này góp phần làm khối ngoại bán ròng kéo dài từ đầu năm 2024 với tổng giá trị lớn, theo nhận định từ các tổ chức đầu tư và phân tích thị trường.

Định hướng phát triển hàng hóa trên thị trường chứng khoán được cho là chưa phản ánh đầy đủ các động lực tăng trưởng mới của nền kinh tế, dẫn đến hạn chế sức hấp dẫn đối với dòng vốn đầu tư dài hạn. Tuy nhiên, Việt Nam vẫn có nhiều doanh nghiệp chất lượng có thể hình thành lớp hàng hóa mới nếu được nhận diện đúng và có khuôn khổ thể chế phù hợp.

4 nhóm hàng hóa thế hệ mới và các đề xuất thể chế

1. Thứ nhất: Phát triển nhóm hàng hóa đầu tư gắn với hạ tầng năng lượng phục vụ kinh tế số và AI. Trong thời gian gần đây, các doanh nghiệp cung cấp điện sạch, hạ tầng truyền tải và thiết bị điện cho dữ liệu trung tâm gia tăng vai trò để đáp ứng nhu cầu sử dụng AI và các chu trình dữ liệu liên tục 24/7. Việt Nam có lợi thế khi là một trong những nước dẫn đầu ASEAN về năng lượng tái tạo và đã hình thành hệ sinh thái cạnh tranh, nhưng phần lớn doanh nghiệp này vẫn được định giá như các doanh nghiệp điện truyền thống. Cần thiết xây dựng tiêu chí riêng để định danh các doanh nghiệp hạ tầng năng lượng phục vụ chuyển đổi số và AI, qua đó hình thành một nhóm hàng hóa đầu tư mới trên thị trường.
2. Thứ hai: Chuỗi doanh nghiệp phụ trợ công nghệ cho các doanh nghiệp FDI công nghệ cao và bán dẫn. Có hơn 50 tập đoàn FDI công nghệ lớn và một số doanh nghiệp nội địa tham gia vào chuỗi cung ứng này. Tuy nhiên, các tập đoàn FDI thường huy động vốn từ công ty mẹ, khiến niêm yết nội địa chưa đủ động lực. Thay vì tập trung vào các doanh nghiệp FDI, cần đẩy mạnh tiếp cận với khối doanh nghiệp phụ trợ trong nước (Tier 1, Tier 2) để mở rộng quy mô và thu hút nguồn vốn công chúng thông qua một “Luồng xanh” ưu tiên niêm yết và định danh thành một nhóm “Cổ phiếu chuỗi cung ứng công nghệ”.
3. Thứ ba: Dùng khung ESG và tiêu chí Dự án Xanh để khoác áo mới cho khối Ngân hàng và Bất động sản. Thay vì xem ngân hàng và bất động sản là nhóm ngành truyền thống có tăng trưởng bị giới hạn, việc dán nhãn ngân hàng như “Định chế Tài chính Xanh” hoặc “Ngân hàng số hóa” có thể giúp tăng định giá từ các quỹ đầu tư toàn cầu. Đối với bất động sản, các doanh nghiệp sở hữu danh mục dự án xanh và hạ tầng đô thị theo TOD sẽ được phân loại riêng, từ đó tiếp cận thị trường trái phiếu xanh quốc tế với chi phí vốn thuận lợi.
4. Thứ tư: Thiết lập bệ phóng thể chế tại các IFC cho startup công nghệ đổi mới sáng tạo. Thí điểm cho phép phát hành Chứng chỉ Lưu ký/Niêm yết (Depositary Receipts - DR) bằng ngoại tệ tự do tại các IFC để kết nối startup Việt Nam với dòng vốn đầu tư mạo hiểm toàn cầu, đồng thời đảm bảo pháp nhân và dữ liệu công nghệ được lưu trữ tại Việt Nam.

Việc bổ sung và định danh 04 nhóm hàng hóa thế hệ mới có thể là lời giải cho hai bài toán lớn của thị trường: đảo chiều dòng vốn ngoại bán ròng và tạo cú hích cho lộ trình nâng hạng MSCI đến năm 2030. Việc sớm thiết lập khuôn khổ thể chế sẽ giúp thị trường chứng khoán Việt Nam tiếp cận nguồn vốn dài hạn từ các quỹ đầu tư hạng mục ESG và cơ chế đầu tư hạ tầng, đồng thời thúc đẩy sự chuyển đổi của nền kinh tế sang mô hình số và công nghệ cao.