Rủi ro nguồn cung phân bón toàn cầu trước tác động từ eo biển Hormuz và ảnh hưởng tới thị trường Việt Nam

Trong bối cảnh xung đột tại Trung Đông, nguồn cung phân bón toàn cầu đối mặt sự gián đoạn do eo biển Hormuz. Theo PSI, khu vực Trung Đông đóng vai trò là trung tâm xuất khẩu Urea lớn nhất thế giới; căng thẳng quân sự đã làm gián đoạn lưu thông và ước tính ảnh hưởng tới khoảng 1/3 lượng Urea xuất khẩu toàn cầu.

Theo Kpler, khoảng 570.000 tấn Urea đang bị mắc kẹt tại khu vực Vịnh. Ước tính xuất khẩu Urea toàn cầu trong tháng 3/2026 sẽ sụt giảm mạnh từ mức 3,5-5 triệu tấn xuống còn 1,5 triệu tấn trong điều kiện bình thường.

Khoảng 20% lượng LNG xuất khẩu toàn cầu đi qua eo biển Hormuz, chủ yếu từ Qatar. Do phụ thuộc lớn vào nguồn cung này để sản xuất phân bón, các khu vực như Nam Á trở thành vùng dễ bị tổn thương nhất. Theo Bloomberg, Ấn Độ đã yêu cầu các nhà máy phân bón giảm tiêu thụ khí xuống khoảng 70%, trong khi Pakistan và Bangladesh cũng đã ngừng sản xuất. Hiện giá LNG Châu Á đã đạt 21 USD/MMBtu (tăng 119% từ đầu năm) và được dự báo tăng thêm 28% so với quý trước.

Giá khí tự nhiên tại Châu Âu cũng tăng mạnh do sự cạnh tranh với nguồn cung từ Trung Đông, và có thể tiếp tục tăng so với quý trước. Dù mức phụ thuộc của EU vào LNG từ Qatar còn ở mức tương đối, thị trường khí đốt châu Âu đang chịu áp lực từ chi phí và nhu cầu dự trữ sau mùa Đông. Các nhà sản xuất tại Âu Châu, như Azoty, đã tạm dừng nhận đơn hàng do biên lợi nhuận bị ảnh hưởng bởi chi phí đầu vào tăng.

Tại Trung Quốc, nước này đã sử dụng kho dự trữ chiến lược để ổn định giá trong nước và đảm bảo an ninh lương thực. Đồng thời, nước này yêu cầu các doanh nghiệp tạm dừng các lô hàng xuất khẩu phân bón hỗn hợp nitơ – kali, làm phức tạp thêm bức tranh nông nghiệp toàn cầu đang ở mức mong manh.

Trong khi giá Urea toàn cầu tăng mạnh kể từ khi xung đột leo thang vào cuối tháng 2/2026, mức tăng khoảng 42% được ghi nhận tính đến thời điểm hiện tại. Dự báo cho mùa gieo trồng ở Bắc bán cầu cho thấy kịch bản giá có thể tăng đôi, thậm chí quay lại vùng đỉnh lịch sử năm 2022 khi xảy ra xung đột Nga – Ukraina (theo dự báo của Morningstar).

Ở thị trường Việt Nam, tiêu thụ phân bón nội địa được kỳ vọng tăng nhẹ khoảng 2% so với cùng kỳ trong năm 2026 nhờ thời tiết thuận lợi cho hoạt động canh tác. Với năng lực sản xuất và đóng gói khoảng 2,7 triệu tấn/năm, nguồn cung không chỉ đáp ứng nhu cầu trong nước mà còn sẵn sàng cho xuất khẩu khi thị trường thuận lợi. Ngay cả trong bối cảnh chiến sự, hoạt động sản xuất được đảm bảo nhờ nguồn nguyên liệu đầu vào từ các mỏ khí ngoài khơi Việt Nam qua các hợp đồng dài hạn với sản lượng ổn định.

Tận dụng khoảng trống cung tạm thời và mặt bằng giá cao trên thị trường quốc tế, các doanh nghiệp nội địa đã đẩy mạnh xuất khẩu phân bón. Theo số liệu sơ bộ từ Tổng cục Hải quan, trong 2 tháng đầu năm 2026 xuất khẩu phân bón đạt gần 449.319 tấn (tăng 34,5% so với cùng kỳ), trị giá 186,58 triệu USD (tăng 38,8%), với giá trung bình 415,3 USD/tấn. Xuất khẩu được kỳ vọng tiếp tục tăng tốc toward các thị trường như Campuchia, Malaysia và Philippines, đồng thời mở rộng sang châu Âu theo tiêu chuẩn cao hơn.

Nhận định về hai doanh nghiệp phân bón lớn trên sàn Việt Nam cho thấy lợi thế cạnh tranh dựa trên nguồn khí đảm bảo và chu kỳ cung cấp dài hạn. Đạm Cà Mau (DCM) được cho là hưởng lợi nhờ nguồn khí dài hạn và PSC Lô PM3 CAA gia hạn thêm 20 năm (từ 2028–2047). Đạm Phú Mỹ (DPM) vẫn đáp ứng nhu cầu tiêu thụ khoảng 600 triệu m3/năm; từ 2027, DPM dự kiến nhận khí từ mỏ Sư Tử Trắng Giai đoạn 2B để duy trì hoạt động trong khoảng 17 năm tới.

Sau kỳ bảo dưỡng cuối tháng 1/2026, Nhà máy Đạm Phú Mỹ đã hoạt động ở công suất tối đa, giúp sản lượng Urea Quý 1 vượt gần 25% so với kế hoạch. PSI cũng lưu ý rủi ro biến động giá cả hàng hóa và nguyên vật liệu phụ thuộc nhiều vào yếu tố địa chính trị. Những yếu tố này có thể ảnh hưởng đến biên lợi nhuận và thanh khoản của các doanh nghiệp phân bón trên sàn Việt Nam. Cổ phiếu của các doanh nghiệp này sẽ phụ thuộc vào diễn biến thị trường và chính sách điều tiết giá nhiên liệu cũng như chi phí sản xuất trong tương lai.