Thị trường chứng khoán cần gì để tích cực hơn?

Thị trường chứng khoán Việt Nam từ đầu năm 2026 đến nay ghi nhận nhiều biến động mạnh khi thanh khoản suy giảm và khối ngoại liên tục bán ròng, trái ngược với đà tăng trưởng cao của nền kinh tế. Tính đến ngày 23/10/2026, VN-Index đạt 1.774 điểm, sụt 0,5% so với cuối năm 2025, sau khi có lúc xuống 1.586 điểm (phiên 23/03) và từng chạm mức cao nhất 1.933 điểm (phiên 19/05).

Thanh khoản và dòng vốn ngoại

Thanh khoản thị trường niêm yết bình quân đạt khoảng 18.100 tỷ đồng/phiên trong quý 3, giảm 23% so với quý 2 và 46% so với quý 1. Giai đoạn đầu quý 4, giá trị giao dịch bình quân tiếp tục duy trì dưới 17.000 tỷ đồng/phiên.

Tính đến ngày 23/10, khối ngoại bán ròng 118.600 tỷ đồng, và trên HOSE, nhà đầu tư nước ngoài chưa có tháng nào mua ròng trong suốt năm nay, kể cả sau khi thị trường được FTSE Russell nâng hạng lên Mới nổi thứ cấp từ ngày 21/09. VN-Index chỉ giảm nhẹ nhờ sự đóng góp lớn của VIC và VHM, lần lượt 151 điểm và 32 điểm, cho thấy điểm số chưa phản ánh đầy đủ khó khăn của phần lớn cổ phiếu.

Vì sao kinh tế tăng trưởng nhưng thị trường kém tích cực?

GDP tăng trưởng lần lượt 7,83% trong quý 1, 8,39% trong quý 2 và 9,95% trong quý 3, nhưng ông Nguyễn Minh Hoàng, Giám đốc Phân tích Chứng khoán Nhất Việt (VFS), cho rằng đây không phải nghịch lý. Việt Nam đang bước vào chu kỳ đầu tư lớn nhằm xây dựng năng lực tăng trưởng dài hạn, tập trung vào hạ tầng, năng lượng, logistics, sản xuất và công nghệ.

Quá trình này đòi hỏi huy động vốn lớn trước mắt, trong khi hiệu quả đầu tư chỉ dần phản ánh vào doanh thu và lợi nhuận doanh nghiệp ở các giai đoạn sau. Thị trường chứng khoán còn phải cạnh tranh dòng tiền với kênh tiền gửi, trái phiếu, sản xuất kinh doanh, IPO và phát hành mới trong bối cảnh “giá của tiền” còn cao – ngày 16/09, Fed đã nâng lãi suất thêm 25 điểm cơ bản lên 3,75-4%.

Định giá và tín hiệu đảo chiều

P/E của VN-Index hiện quanh 12 lần, sát mức trung bình 5 năm trừ một độ lệch chuẩn, nhưng định giá thấp chưa đủ hấp dẫn khi lợi suất kỳ vọng từ cổ phiếu chưa so sánh được với các kênh khác. Dòng tiền chỉ quay lại khi “giá của tiền” tạo đỉnh và bắt đầu giảm, hoặc khi giá cổ phiếu chiết khấu đủ sâu để mang lại lợi suất kỳ vọng hấp dẫn.

Nhà đầu tư cần theo dõi bốn tín hiệu xác nhận khả năng đảo chiều: thanh khoản cải thiện, độ rộng thị trường mở rộng, số lượng cổ phiếu tạo đáy mới giảm và xuất hiện các nhóm cổ phiếu dẫn dắt. Giá trị khớp lệnh trên HOSE cần vượt 20.000 tỷ đồng/phiên một cách bền vững để cho thấy dòng tiền thực sự cải thiện, và đáy thị trường nên được nhìn nhận như một vùng thay vì một điểm cụ thể.

Quan điểm từ chuyên gia BETA

Ông Võ Kim Phụng, Trưởng phòng Phân tích Chứng khoán BETA, cho rằng việc VN-Index lấy lại mốc 1.800 điểm cùng thanh khoản cải thiện sẽ đáng tin cậy hơn một phiên hồi phục kỹ thuật đơn lẻ. Nhà đầu tư nên theo dõi vùng 1.750 - 1.800 điểm như khu vực kiểm định cung cầu ngắn hạn, đồng thời chú ý đến diễn biến lãi suất, tỷ giá và tình hình địa chính trị toàn cầu.

Lợi nhuận doanh nghiệp và cơ hội cuối năm

Hướng tới cuối năm 2026 và đầu năm 2027, triển vọng lợi nhuận doanh nghiệp sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ định giá cổ phiếu. Tăng trưởng kinh tế, sản xuất công nghiệp, tiêu dùng, vốn FDI và đầu tư công tạo nền tảng cho lợi nhuận doanh nghiệp trong nửa cuối năm, trong khi kết quả kinh doanh quý 3 có thể trở thành chất xúc tác quan trọng.

Nếu lợi nhuận tiếp tục tăng trưởng, đặc biệt ở nhóm ngân hàng, chứng khoán, công nghiệp và tiêu dùng, mặt bằng giá cổ phiếu sẽ có thêm cơ sở hỗ trợ. Ngược lại, kết quả không đạt kỳ vọng có thể gây áp lực lên định giá. Thị trường nhiều khả năng tiếp tục phân hóa theo triển vọng từng ngành và doanh nghiệp, với ngân hàng vẫn là nhóm trụ cột.

Khuyến nghị đầu tư

Nhóm đầu tư công, vật liệu xây dựng và hạ tầng có thể hưởng lợi khi giải ngân tăng tốc vào cuối năm; bán lẻ - tiêu dùng được hỗ trợ bởi mùa mua sắm cao điểm quý 3 và quý 4. Với nhóm chứng khoán, triển vọng gắn với quy mô và thanh khoản thị trường – khi dòng tiền cải thiện, doanh thu môi giới, cho vay ký quỹ và ngân hàng đầu tư có thể tăng trưởng tích cực hơn.

Ông Phụng khuyến nghị hạn chế mua đuổi và sử dụng margin ở mức cao, ưu tiên các doanh nghiệp có triển vọng tăng trưởng lợi nhuận rõ ràng, dòng tiền tốt, nợ vay hợp lý, định giá hấp dẫn và động lực tăng trưởng cụ thể trong 6-12 tháng tới. Ông Nguyễn Minh Hoàng nhấn mạnh việc xác định đúng doanh nghiệp và “mắt xích” hưởng lợi từ chu kỳ đầu tư, ưu tiên những công ty có backlog lớn hoặc đang mở rộng đầu tư có thể chuyển hóa thành doanh thu và lợi nhuận.

Các nhóm ngành đáng theo dõi gồm ngân hàng, chứng khoán; năng lượng, dầu khí, điện và thiết bị điện; cảng - logistics; khu công nghiệp; công nghệ và một số vật liệu khan hiếm. Thị trường có thể tiếp tục biến động và phân hóa, vì vậy nhà đầu tư cần kiên nhẫn chờ tín hiệu xác nhận từ dòng tiền và tập trung vào chất lượng doanh nghiệp thay vì hành động sớm dựa trên kỳ vọng.