Nhà đầu tư chứng khoán Hàn Quốc phẫn nộ, đặt vòng hoa tang trước tòa nhà Quốc hội

Tóm tắt sự kiện và bối cảnh

Cuối tháng 7, trước cổng Quốc hội Hàn Quốc tại Seoul, 32 vòng hoa tang được đặt bởi khoảng 7.000 người nhằm phản đối một số công cụ đầu tư mới trên thị trường chứng khoán. Trên các vòng hoa in thông điệp như “thảm sát nhà đầu tư cá nhân” và “hủy niêm yết ETF đơn cổ phiếu đòn bẩy”. Những hình ảnh của tang lễ trở thành biểu tượng cho sự phẫn nộ của nhóm nhà đầu tư từng rót vốn vào các sản phẩm được kỳ vọng mang lại lợi nhuận kép.

Chỉ hai tháng sau khi ETF đơn cổ phiếu đòn bẩy được niêm yết, chúng đã trở thành tâm điểm của một cuộc khủng hoảng thị trường. ETF này cho phép nhà đầu tư tiếp xúc với cổ phiếu cơ sở là Samsung Electronics hoặc SK Hynix ở mức gấp đôi so với số vốn bỏ ra, mang lại cơ hội lợi nhuận ngắn hạn nhưng đi kèm rủi ro cao.

Các sản phẩm ETF đòn bẩy đơn cổ phiếu mang lại sức hấp dẫn đặc biệt cho giới nhà đầu tư cá nhân Hàn Quốc, thường gọi là các “con kiến”, khi họ có thể đặt cược lớn hơn nhưng không phải trực tiếp quản lý ký quỹ hay hợp đồng tương lai. Trong bối cảnh cổ phiếu bán dẫn tăng nhờ kỳ vọng vào nhu cầu chip trí tuệ nhân tạo, nhiều người tìm kiếm lợi nhuận ngắn hạn thay vì mức tăng thông thường của cổ phiếu cơ sở.

Dữ liệu vốn và cơ chế đòn bẩy

Về căn bản, người mua ETF đơn cổ phiếu đang đặt cược vào cổ phiếu Samsung Electronics hoặc SK Hynix. Khác biệt nằm ở mức độ tiếp xúc và rủi ro; nếu dùng 100 triệu won để mua trực tiếp cổ phiếu, nhà đầu tư có tiếp xúc 100 triệu won. Với ETF đòn bẩy 2x, số vốn này có thể tạo ra tiếp xúc tương đương khoảng 200 triệu won thông qua cổ phiếu, hợp đồng tương lai hoặc các giao dịch phái sinh.

Nếu cổ phiếu tăng 5% trong một ngày, ETF 2x có thể tăng khoảng 10%; ngược lại, cổ phiếu giảm 5% có thể khiến ETF mất khoảng 10%. Đáng chú ý, ETF 2x tính theo ngày và không đảm bảo lợi nhuận dài hạn sẽ luôn gấp đôi cổ phiếu. Khi cổ phiếu giảm, mô hình tái cân bằng của quỹ có thể gia tăng rủi ro và mức lỗ của nhà đầu tư.

Kết quả từ nghiên cứu cho thấy từ ngày 27/5 đến 19/6, nhà đầu tư cá nhân Hàn Quốc mua ròng khoảng 8.200 tỷ won ETF đòn bẩy liên quan tới hai hãng chip. Trong đó khoảng 4.600 tỷ won chảy vào ETF liên quan SK Hynix và 3.700 tỷ won vào Samsung Electronics. Ngược lại, ETF nghịch đảo chỉ thu hút khoảng 300 tỷ won, cho thấy động lực chủ yếu là theo chiều tăng.

• ETF 2x có tổng tài sản 8.700 tỷ won theo một nghiên cứu tại Hàn Quốc và có thể yêu cầu mua bổ sung cổ phiếu hoặc hợp đồng tương lai sau mỗi phiên lên tới hàng trăm tỷ won.
• Khi nhiều quỹ áp dụng chiến lược tương tự, tác động tái cân bằng có thể khuếch đại xu hướng thị trường, làm tăng biên động và rủi ro cho toàn thị trường.

Điều đáng lo ngại là Samsung Electronics và SK Hynix chiếm tỷ trọng lớn trong KOSPI, vì vậy ETF đơn cổ phiếu đòn bẩy có khả năng ảnh hưởng đến toàn bộ chỉ số. Khi cổ phiếu cơ sở giảm, ETF phải bán thêm, gây ra chu trình càng bán tháo và đẩy rủi ro thanh khoản lên các tài khoản khác.

Rủi ro, biện pháp quản lý và bài học cho Việt Nam

Trong bối cảnh của Hàn Quốc, giới chức đã nhận định rủi ro và đang cân nhắc các biện pháp. Citi ước tính nhà đầu tư cá nhân nước này chịu lỗ lũy kế lên tới khoảng 58.000 tỷ won (khoảng 38,7 tỷ USD). Chính phủ bắt đầu tạm dừng niêm yết các sản phẩm ETF đòn bẩy đơn cổ phiếu mới và tăng mức ký quỹ tối thiểu cho nhà đầu tư cá nhân từ 10 triệu won lên 30 triệu won, đồng thời khuyến cáo các công ty chứng khoán ngừng quảng bá và phát hành thêm các ETF đòn bẩy đơn cổ phiếu.

Đây được xem là một cảnh báo cho các nước có đặc điểm thị trường tương tự, trong đó có Việt Nam, khi dòng vốn và tâm lý nhà đầu tư cá nhân chiếm tỉ trọng lớn và định giá có thể bị ảnh hưởng bởi các sản phẩm đòn bẩy trên thị trường. Bài học được rút ra là ETF đòn bẩy đơn cổ phiếu không phải là công cụ để ghép nắm giữ 100 đồng vốn thành 200 đồng một cách bền vững và có thể khuếch đại biến động nếu quy mô thị trường đủ lớn.

Những diễn biến ở Hàn Quốc cho thấy vai trò của công cụ phái sinh và đòn bẩy trong thị trường thời gian tới có thể là yếu tố tác động tới tâm lý, định giá và chi phí vốn ở Việt Nam, dù chưa thể dự báo tác động cụ thể từng mã. Câu chuyện này nhắc nhở nhà đầu tư cẩn trọng khi tham gia các sản phẩm đòn bẩy, đồng thời nhấn mạnh tầm quan trọng của quản trị rủi ro và sự cân nhắc về dòng tiền đầu tư.