Thị trường giao dịch carbon tại Việt Nam chính thức khai trương và đi vào vận hành thí điểm vào ngày 29/06/2026. Việc xác lập quyền phát thải và kết quả giảm phát thải thành một loại hàng hóa có giá trị kinh tế đã mở ra một phân khúc tài chính xanh hoàn toàn mới cho nền kinh tế nước ta.
Phân tích cho thấy hai nhóm CTCK được kỳ vọng hưởng lợi nhiều nhất trong giai đoạn đầu (2026-2028). Dòng vốn và hoạt động sẽ tập trung vào hai nhóm này.
Trong nhóm 1, Chứng khoán VietinBank (CTS) được cho là đi đầu với các thủ tục kỹ thuật đã hoàn tất và đã được VSDC và VNX chấp thuận tham gia hệ thống từ giai đoạn chuẩn bị vận hành vào tháng 6/2026. Chứng khoán BIDV (BSI) có lợi thế từ vị thế ngân hàng thanh toán độc quyền và sẽ hưởng lợi trực tiếp từ dòng tiền ký quỹ và thanh toán bù trừ lớn từ các doanh nghiệp tham gia. Chứng khoán Vietcombank (VCBS) và Agribank (AGR) nằm trong nhóm này nhờ tệp khách hàng doanh nghiệp quốc doanh và FDI khổng lồ; AGR đặc biệt có tiềm năng lớn từ các dự án lâm nghiệp, trồng lúa chất lượng cao và phát thải thấp.
Nhóm 2 gồm các CTCK hàng đầu về thị phần và thế mạnh tư vấn phát hành (IB). Để đưa tín chỉ carbon lên sàn, doanh nghiệp xanh cần một đơn vị thẩm định, định giá và cấu trúc tài chính cũng như kết nối đối tác mua, đặc biệt là qua cơ chế CBAM của EU hoặc trao đổi quốc tế. SSI, VPS, VNDirect và TCBS được cho là có đội ngũ IB mạnh nhất và sẽ hưởng phí từ cả giao dịch và tư vấn cấu trúc tài chính xanh, cùng với việc kết nối vốn ESG quốc tế cho các tổng công ty lớn tại Việt Nam.
Dù sàn giao dịch carbon là một bước ngoặt dài hạn đầy tiềm năng cho nền kinh tế xanh, doanh thu từ mảng này của các CTCK sẽ khó phản ánh ngay vào báo cáo tài chính 2026 vì đây vẫn ở giai đoạn thí điểm. Hệ thống đang được xây dựng và các doanh nghiệp sẽ làm quen với hạn ngạch trước khi quy định được triển khai rộng rãi.
Nếu nhà đầu tư tìm kiếm cơ hội ăn theo diễn biến này, nên chú ý đến các CTCK có chuyển động thực tế sớm như CTS và BSI kết hợp với các doanh nghiệp thượng nguồn có nguồn tín chỉ carbon dồi dào để bán, ví dụ trong các lĩnh vực cao su, lâm nghiệp hoặc năng lượng tái tạo.