Loạt chính sách kinh tế nổi bật có hiệu lực từ tháng 5/2026

Các chính sách kinh tế nổi bật có hiệu lực từ tháng 5/2026

Ngày 1/5/2026 đánh dấu hiệu lực của nhiều luật, nghị định và thông tư trong các lĩnh vực tài chính, môi trường, cạnh tranh và thương mại. Các văn bản này được ban hành nhằm hoàn thiện khung pháp lý, tăng cường minh bạch thị trường và hỗ trợ doanh nghiệp phát triển bền vững. Dưới đây là các nội dung đáng chú ý.

Luật Bảo hiểm tiền gửi mới

Luật số 111/2025/QH15 về Bảo hiểm tiền gửi có hiệu lực từ 1/5/2026. Luật thiết lập khung pháp lý nhằm bảo vệ quyền lợi người gửi tiền và củng cố sự ổn định của hệ thống tổ chức tín dụng. Tổ chức bảo hiểm tiền gửi được xác định là đơn vị tài chính nhà nước, vận hành phi lợi nhuận và tham gia bảo hiểm bắt buộc.

Nguồn vốn hoạt động gồm vốn điều lệ, phí bảo hiểm tiền gửi và quỹ dự phòng nghiệp vụ. Đáng chú ý, luật cho phép cơ quan bảo hiểm tiền gửi tham gia tích cực hơn vào xử lý tổn hại bằng các biện pháp như cho vay đặc biệt, mua trái phiếu dài hạn và cử nhân sự tham gia quản trị.

Thống đốc Ngân hàng Nhà nước được trao quyền điều chỉnh hạn mức chi trả bảo hiểm trong từng thời kỳ, tối đa bằng toàn bộ số tiền gửi khi cần thiết để đảm bảo an toàn hệ thống. Đây được xem là bước ngoặt nhằm tăng niềm tin công chúng và khả năng ứng phó trước rủi ro ngân hàng.

Siết chặt kỷ luật trong phục hồi và phá sản doanh nghiệp

Ngày 1/4/2026, Chính phủ ban hành Nghị định 109/2026/NĐ-CP quy định xử phạt hành chính trong lĩnh vực phục hồi và phá sản, có hiệu lực từ 18/5/2026. Mức phạt tối đa lên 40 triệu đồng cho cá nhân; đối với tổ chức áp dụng gấp đôi. Các hành vi vi phạm bao gồm cản trở nộp đơn phá sản, che giấu tài sản hoặc lợi dụng thủ tục để xâm phạm quyền lợi hợp pháp của các bên liên quan. Biện pháp khắc phục hậu quả có thể bắt buộc khôi phục tình trạng tài sản ban đầu.

Siết chặt quản lý cạnh tranh và tập trung kinh tế

Ngày 31/3/2026, Chính phủ ban hành Nghị định 102/2026/NĐ-CP sửa đổi Nghị định 75/2019/NĐ-CP, có hiệu lực từ 20/5/2026. Mức phạt vi phạm về tập trung kinh tế được điều chỉnh theo quy mô doanh nghiệp, từ 500 triệu đến 1 tỷ đồng cho doanh nghiệp có tổng tài sản hoặc doanh thu dưới 3.000 tỷ đồng, và từ 1 tỷ đến 2 tỷ đồng cho doanh nghiệp lớn hơn. Nghị định cũng bổ sung các biện pháp khắc phục hậu quả như bắt chia tách doanh nghiệp, bán vốn góp hoặc tài sản khi vi phạm. Đồng thời, cơ quan quản lý có thẩm quyền có quyền kiểm soát giá mua, giá bán và các điều kiện giao dịch đối với các doanh nghiệp sáp nhập vi phạm.

Thông tin liên quan cho thấy cơ quan quản lý còn có quyền kiểm soát giá và điều kiện giao dịch đối với các doanh nghiệp sáp nhập vi phạm.

Quy định mới về trách nhiệm tái chế sản phẩm, bao bì

Ngày 1/4/2026, Chính phủ ban hành Nghị định 110/2026/NĐ-CP quy định chi tiết thi hành một số điều của luật bảo vệ môi trường về trách nhiệm tái chế sản phẩm, bao bì và trách nhiệm xử lý chất thải của nhà sản xuất, nhập khẩu (EPR). Nghị định có hiệu lực từ 25/5/2026. Theo quy định, doanh nghiệp sản xuất, nhập khẩu phải thực hiện tái chế sản phẩm, bao bì theo tỷ lệ và quy cách bắt buộc khi đưa ra thị trường Việt Nam. Trường hợp ủy thác nhập khẩu, đơn vị chịu trách nhiệm ghi nhãn hàng hóa sẽ phải thực hiện nghĩa vụ tái chế. Điều này làm rõ trách nhiệm pháp lý và hạn chế tình trạng né tránh nghĩa vụ môi trường.

Nghị định cũng quy định một số trường hợp được miễn trách nhiệm tái chế, như doanh nghiệp có doanh thu dưới 30 tỷ đồng/năm hoặc sản phẩm phục vụ xuất khẩu, nghiên cứu. Tuy nhiên, về dài hạn, chính sách vẫn hướng tới mở rộng phạm vi áp dụng nhằm nâng cao trách nhiệm của doanh nghiệp. Đáng chú ý, từ năm 2027, trách nhiệm tái chế sẽ mở rộng sang phương tiện giao thông đường bộ, tạo áp lực chuyển đổi công nghệ và mô hình sản xuất. Việc triển khai EPR được kỳ vọng không chỉ giảm thiểu chất thải mà còn hình thành chuỗi giá trị tái chế, góp phần phát triển kinh tế bền vững.

Điều chỉnh cơ chế bảo lãnh vay vốn cho doanh nghiệp nhỏ và vừa

Ngoài ra, ngày 31/3/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định 12/2026/QĐ-TTg sửa đổi Quy chế bảo lãnh cho doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) vay vốn tại ngân hàng thương mại. Quyết định có hiệu lực từ 15/5/2026. Điểm nổi bật là quy trình xác định lãi suất dư nợ bảo lãnh bằng đồng đô la Mỹ được chuẩn hóa chặt chẽ; Ngân hàng Nhà nước cung cấp mức lãi suất tham chiếu cho Ngân hàng Phát triển Việt Nam quyết định lãi suất áp dụng. Quyết định này cũng dừng triển khai các hoạt động bảo lãnh vay vốn mới theo quy định cũ.

Quy tắc xuất xứ và thương mại ASEAN-Hàn Quốc

Ngày 9/9/2025, Bộ Công Thương ban hành Thông tư 49/2025/TT-BCT thiết lập quy tắc xuất xứ hàng hóa trong khuôn khổ Hiệp định thương mại ASEAN - Hàn Quốc, có hiệu lực từ 1/5/2026. Doanh nghiệp có thể chủ động yêu cầu kiểm tra xuất xứ trước khi xuất khẩu và nhận chứng từ phù hợp cho các lô hàng sau này, giúp tiết giảm thời gian và chi phí thủ tục. Thông tư cho phép kiểm tra thực tế khi cần thiết và miễn kiểm tra trước đối với những mặt hàng dễ nhận diện nguồn gốc, từ đó tăng tính minh bạch và thuận lợi cho xuất nhập khẩu.

Cấp C/O mẫu AK và đẩy nhanh thủ tục xuất khẩu

Từ ngày 1/5/2026, Bộ Công Thương triển khai quy định cấp C/O ưu đãi mẫu AK theo Quyết định 3361/QĐ-BCT. Hệ thống khai báo điện tử eCoSys (www.ecosys.gov.vn) cho phép xử lý hồ sơ trong vòng 6 giờ làm việc, thay vì 8 giờ xử lý trực tiếp và 24 giờ qua bưu điện. Quy trình gồm 4 bước: Khai báo – Kiểm tra – Phê duyệt – Trả kết quả, với hồ sơ minh bạch gồm hóa đơn, tờ khai hải quan và chứng minh tiêu chí xuất xứ.

EVFTA và quy định về xuất xứ hàng hóa

Thông tư 14/2026/TT-BCT ban hành nhằm cụ thể hóa các quy tắc xuất xứ hàng hóa trong EVFTA, có hiệu lực từ 10/5/2026. Doanh nghiệp có thể dùng C/O hoặc tự chứng nhận xuất xứ để được hưởng ưu đãi thuế quan cho hàng hóa giữa Việt Nam và EU. Việc áp dụng quy định này giúp doanh nghiệp tối ưu chi phí và tăng cường vị thế cạnh tranh trên thị trường châu Âu. Thông tư cũng cho phép xuất khẩu sang EU áp dụng cơ chế tự chứng nhận cho các lô hàng dưới ngưỡng 6.000 EUR, và tương tự cho hàng hóa từ EU nhập vào Việt Nam. Thay đổi này hứa hẹn tạo thuận lợi cho chuỗi cung ứng toàn cầu và tăng cường thực thi các cam kết thương mại.