Doanh nghiệp ngành thép ứng phó chi phí carbon và xu hướng xanh

CBAM và chuyển đổi xanh của ngành thép Việt Nam

Khung điều chỉnh carbon biên giới CBAM của Liên minh châu Âu được đánh giá là sẽ ảnh hưởng điều chỉnh chi phí lên chuỗi cung ứng thép toàn cầu. CBAM hoạt động như một chuẩn chi phí carbon áp lên hàng nhập khẩu dựa trên lượng CO₂ phát thải trong quá trình sản xuất, buộc các nhà xuất khẩu sang EU khai báo và mua chứng chỉ tương ứng. 75,36 euro là mức giá chứng chỉ CBAM áp dụng cho quý I/2026, được công bố bởi Ủy ban Châu Âu nhằm định hình chi phí tuân thủ từ sớm, trước khi các cơ chế này được chuyển sang công bố giá theo tuần từ năm 2027.

Theo phân tích của các chuyên gia, tác động ngắn hạn lên ngành thép Việt Nam, đặc biệt mặt hàng tôn mạ, được cho là chưa gây áp lực lớn do cơ chế hạn ngạch và thuế nhập khẩu hiện tại của EU vẫn đang được áp dụng trong thời gian tới. Dự thảo WTO cho thấy hạn chế sẽ vẫn còn hiệu lực cho đến ngày 30/06/2026, sau đó EU dự kiến giảm mạnh lượng thép nhập khẩu miễn thuế xuống 18,3 triệu tấn và áp thuế với phần vượt hạn ngạch.

VDSC nhận định rằng việc tuân thủ CBAM sẽ yêu cầu các nhà sản xuất Việt Nam nâng cấp hệ thống quản lý phát thải và chứng nhận theo chuẩn ISO/IEC 17025 nhằm giảm chi phí và tránh hệ số phạt. Cùng với đó, quy trình đo lường cần được chuẩn hóa và báo cáo bằng dữ liệu thực tế thay vì các giá trị mặc định để tránh tăng chi phí đột ngột (Mark-up lũy tiến có thể lên tới 30% vào năm 2028). Chính sách FAA và việc theo dõi dữ liệu đầy đủ (ứng xử trên 80% điểm dữ liệu bắt buộc) được xem là yếu tố then chốt để tránh phạt từ EU và tối ưu hóa cơ cấu miễn phí phát thải.

Những ước tính sơ bộ cho ngành thép Việt Nam cho thấy nếu áp dụng mức chi phí tuân thủ CBAM dựa trên giá phát thải hiện tại của EU, chi phí trên mỗi tấn thép có thể dao động khoảng 87–94 euro. Nghiên cứu cho rằng chi phí này sẽ làm giảm biên lợi nhuận của các sản phẩm xuất khẩu sang EU và từ đó thu hẹp biên khác biệt giữa giá CFR và giá nội địa tại EU. Trong bối cảnh trước đây, thị phần xuất khẩu sang EU của Việt Nam ở mức tương đối khi HPG từng có lợi thế với thị trường này khi chịu thuế 0%, còn HSG lại đối mặt với các cuộc điều tra và hạn ngạch nhất định khiến sản lượng sang EU giảm.

Để đối phó tương lai, các doanh nghiệp được khuyến nghị trọng tâm chuyển đổi xanh và nội địa hóa hoạt động. Theo SHS, các ngành như sắt thép và xi măng sẽ chịu tác động khác nhau tùy vào cấu trúc chuỗi cung ứng và mức độ áp dụng ETS (Hệ thống giao dịch phát thải) của Việt Nam trong giai đoạn thí điểm. Dài hạn, ETS được kỳ vọng phân bổ miễn phí hạn ngạch đến nhiều doanh nghiệp, giúp giảm chi phí tuân thủ và thúc đẩy đầu tư cho sản xuất xanh. Đặc biệt, ngành nhiệt điện được cho là hưởng lợi nhiều nhất từ chi phí tuân thủ được giảm thiểu, theo đánh giá của chuyên gia thị trường.

• CBAM sẽ áp thuế carbon lên hàng nhập khẩu dựa trên lượng khí thải trong sản xuất.
• Giá chứng chỉ CBAM cho quý I/2026 là 75,36 euro mỗi chứng chỉ.
• Quy trình công bố giá sẽ thay đổi từ quý sang tuần kể từ 2027, và toàn bộ thanh toán sẽ qua nền tảng trung tâm từ tháng 2/2027.
• EU có kế hoạch cắt giảm lượng thép nhập khẩu miễn thuế xuống 18,3 triệu tấn và áp thuế với phần vượt hạn ngạch.
• Việt Nam cần nâng cấp hệ thống đo lường, chuẩn hóa dữ liệu và đẩy mạnh triển khai ETS để giảm chi phí và tận dụng ưu đãi miễn phí phát thải trong tương lai.

Với xu hướng toàn cầu về sản xuất xanh, tái cấu trúc ngành thép Việt Nam cần chuẩn bị sớm để tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu và đối phó với áp lực thuế carbon từ CBAM cũng như các cơ chế quản lý khí thải khác trong tương lai.