Vì sao VNSTEEL thoái vốn khỏi TISCO?

VNSTEEL (mã TVN) vừa phê duyệt chủ trương thoái vốn tại Công ty cổ phần Gang thép Thái Nguyên (TISCO, mã TIS), đồng thời yêu cầu xử lý dứt điểm các tồn tại của Dự án TISCO 2 trước khi xây dựng phương án chuyển nhượng vốn. Động thái này được thực hiện trên cơ sở đề xuất của Tổng giám đốc VNSTEEL và chỉ đạo của Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn nhà nước (SCIC).

Dự án TISCO 2 trở thành nút thắt lớn

Khởi công năm 2007 với tổng mức đầu tư ban đầu 3.843,67 tỷ đồng, dự án đã trải qua nhiều lần điều chỉnh, nâng tổng mức đầu tư lên 8.104,91 tỷ đồng. Tuy nhiên, công trình phải dừng thi công từ năm 2013 đến nay, khiến một lượng vốn lớn bị mắc kẹt trong các hạng mục xây dựng dở dang, thiết bị và các khoản mục tài chính liên quan.

Tại ngày 30/6/2026, chi phí xây dựng cơ bản dở dang của TISCO đạt khoảng 6.660 tỷ đồng, tương đương 61,65% tổng tài sản. Riêng Dự án TISCO 2 chiếm khoảng 6.639 tỷ đồng, trong đó hơn 3.419 tỷ đồng là lãi vay đã được vốn hóa. Đáng chú ý, doanh nghiệp chưa thể xác định giá trị có khả năng thu hồi của khoản mục này.

Theo đánh giá của Bộ Tài chính, dự án đã dừng triển khai hơn 13 năm, không phát sinh thêm chi phí đầu tư xây dựng cơ bản nhưng chi phí lãi vay ngân hàng vẫn tiếp tục phát sinh. Thiết bị và các hạng mục công trình ngày càng xuống cấp, khả năng khôi phục chưa được xác định. Trước đó, TISCO đã tìm kiếm phương án khôi phục thông qua các đơn vị tư vấn quốc tế, nhưng cả 4 phương án đều không khả thi về kinh tế, ngay cả khi áp dụng các cơ chế hỗ trợ đặc thù.

Tài chính TISCO chịu sức ép

Theo báo cáo tài chính năm 2025, TISCO đạt doanh thu 11.991 tỷ đồng, tăng 13,1% so với năm trước, nhưng lợi nhuận sau thuế chỉ đạt 1,1 tỷ đồng, sau khoản lỗ 1,8 tỷ đồng năm 2024. Doanh thu gần 12.000 tỷ đồng nhưng lợi nhuận chỉ hơn 1 tỷ đồng cho thấy hiệu quả sinh lời rất thấp. Trong 6 tháng đầu năm 2026, biên lợi nhuận của TISCO tiếp tục ở mức gần 0.

Tại ngày 31/12/2025, nợ phải trả ngắn hạn của TISCO vượt tài sản ngắn hạn khoảng 3.478 tỷ đồng. Kiểm toán lưu ý rằng, tình trạng này cùng các khoản nợ gốc và lãi vay quá hạn tạo ra những yếu tố không chắc chắn trọng yếu về khả năng hoạt động liên tục. Đơn vị kiểm toán cũng đưa ra ý kiến ngoại trừ do chưa thể đánh giá đầy đủ ảnh hưởng của các giao dịch liên quan đến TISCO 2. Ngoài ra, TISCO còn đối mặt với rủi ro phát sinh nghĩa vụ tài chính hơn 225 tỷ đồng từ Quyết định số 1165/QĐ-XPHC.

Tái cơ cấu, nâng hiệu quả sử dụng vốn

VNSTEEL muốn thoái vốn khỏi TISCO không chỉ vì những khó khăn riêng của doanh nghiệp này, mà còn nhằm tái cơ cấu danh mục đầu tư và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn nhà nước. Tại ĐHĐCĐ thường niên 2026, VNSTEEL xác định ba trọng tâm: duy trì ổn định hệ thống và bảo toàn vốn nhà nước; xử lý các tồn tại lịch sử tại TISCO 2 và Công ty TNHH Khoáng sản và Luyện kim Việt Trung; đồng thời tái cơ cấu, củng cố nền tảng phát triển dài hạn.

Năm 2025, VNSTEEL ghi nhận doanh thu hợp nhất 45.130 tỷ đồng và lợi nhuận trước thuế hợp nhất 660 tỷ đồng. Trong giai đoạn 2026-2030, doanh nghiệp định hướng lấy hiệu quả sử dụng vốn làm trọng tâm, tập trung vào chuỗi giá trị thép cốt lõi và phấn đấu đạt tổng sản lượng thép thành phẩm khoảng 20 triệu tấn. Theo báo cáo tài chính, tại ngày 30/6/2026, khoản đầu tư vào TISCO có giá trị 1.213,7 tỷ đồng, với dự phòng giảm giá 196,5 tỷ đồng, giá trị ghi sổ còn lại khoảng 1.017,2 tỷ đồng.

Để chuẩn bị cho quá trình chuyển nhượng vốn, VNSTEEL yêu cầu hoàn tất các công việc thanh lý hợp đồng EPC với MCC, đôn đốc hoàn trả tiền theo thỏa thuận ngày 27/7/2026, quyết toán 13 hợp đồng thầu phụ, và kiểm kê toàn bộ tài sản, vật tư, thiết bị. Những bước này là cần thiết để xác định giá trị phần vốn chuyển nhượng, giá khởi điểm và khả năng thu hút nhà đầu tư. Sau hơn một thập kỷ đình trệ, TISCO 2 không chỉ là vấn đề riêng của TISCO mà còn là phép thử đối với năng lực xử lý các dự án chậm tiến độ, kém hiệu quả và lãng phí nguồn lực vốn nhà nước.