Vận tải biển: Triển vọng, thách thức đan xen

Tổng quan ngành vận tải biển

Từ giữa tháng 7/2026, chỉ số World Container Index (WCI) duy trì ở mức cao, theo dõi giá cước container trên 8 tuyến hàng hải chính toàn cầu. Tính đến ngày 22/10/2026, chỉ số đạt 4.585 USD/container 40 feet, tăng 162,6% so với cùng kỳ năm trước. Giá cước trên các tuyến từ Thượng Hải đến Los Angeles và New York tăng đáng kể, phản ánh tình trạng khan hiếm năng lực vận chuyển.

Nguyên nhân chính đến từ xung đột tại Trung Đông, buộc nhiều hãng tàu chuyển hướng qua Mũi Hảo Vọng, kéo dài thời gian vận chuyển và giảm số chuyến khai thác. Ùn tắc cảng, hạn chế qua kênh đào Panama, cùng nhu cầu gom hàng trước bất ổn thuế quan cũng tác động tiêu cực đến chuỗi cung ứng. Chi phí nhiên liệu và bảo hiểm tăng cao, trong khi các hãng tàu chủ động cắt chuyến để cân đối cung - cầu, góp phần duy trì mặt bằng giá cước.

Nguy cơ dư cung trung và dài hạn

Giá cước cao thúc đẩy làn sóng đặt đóng tàu mới, làm gia tăng nguy cơ dư cung trong những năm tới. Theo dữ liệu từ Linerlytica được Seatrade Maritime dẫn ngày 20/10/2026, số đơn hàng đóng mới tàu container toàn cầu tăng lên 16,2 triệu TEU, tương đương 46,5% sức chở của đội tàu hiện hữu, mức cao nhất kể từ năm 2009. Con số này cho thấy nguồn cung tàu mới sẽ được bổ sung lớn, tạo áp lực lên giá cước trong tương lai.

Chi phí nhiên liệu cũng là yếu tố cần theo dõi. SSI Research dự báo giá dầu Brent bình quân năm 2027 ở mức 75 - 85 USD/thùng, thấp hơn so với 80 - 90 USD/thùng năm 2026. Tuy nhiên, rủi ro địa chính trị và chi phí bảo hiểm vẫn có thể giữ giá dầu ở mức cao, khó sớm trở lại vùng 60 - 70 USD/thùng. Điều này gây sức ép lên biên lợi nhuận của các doanh nghiệp vận tải.

Kết quả kinh doanh và chiến lược của các doanh nghiệp tiêu biểu

Công ty cổ phần Vận tải và Xếp dỡ Hải An (mã HAH) là một trong những doanh nghiệp liên tục mở rộng đội tàu. Tính đến tháng 6/2026, Hải An sở hữu 20 tàu với tổng sức chở 33.077 TEU. Trong tháng 10/2026, công ty ký hợp đồng đóng mới hai tàu sức chở 1.900 TEU, tổng đầu tư tối đa 70 triệu USD, dự kiến bàn giao trước 31/10/2029 và 30/11/2029. Trước đó, hai tàu container 7.165 TEU cũng được đặt đóng và sẽ bàn giao vào tháng 6/2028 và tháng 9/2028.

Trong 9 tháng đầu năm 2026, Hải An ghi nhận doanh thu 4.217,8 tỷ đồng, tăng 11,2% so với cùng kỳ, lợi nhuận sau thuế đạt 1.183,59 tỷ đồng, tăng 13,7%. Công ty cho biết việc đầu tư tàu container trọng tải lớn nhằm tham gia các tuyến quốc tế, tạo nền tảng tăng trưởng dài hạn nhưng phụ thuộc vào diễn biến giá cước khi tàu mới đi vào khai thác.

Công ty cổ phần Vận tải biển Việt Nam (Vosco, mã VOS) theo đuổi chiến lược đa dạng hóa với tàu hàng rời, tàu dầu và tàu container. Năm 2025, doanh nghiệp đầu tư thêm 7 tàu; tại đại hội đồng cổ đông 2026, Vosco thông qua chủ trương đầu tư nhiều tàu mới gồm 4 tàu hàng rời Ultramax, 4 tàu dầu cỡ MR và 2 tàu container, với tổng trị giá dưới 35 triệu USD mỗi tàu. Ba quý đầu năm, Vosco đạt doanh thu 2.370,16 tỷ đồng, tăng 10,4%, lợi nhuận trước thuế 148,68 tỷ đồng, tăng 42,1%.

Công ty cổ phần Vận tải biển Vinaship (mã VNA) đang trẻ hóa đội tàu. Đầu tháng 11/2025, công ty tiếp nhận tàu Vinaship Harmony trọng tải 28.201 DWT, đầu tư 9,55 triệu USD. Năm 2026, Vinaship dự kiến nhận thêm tàu Sea Sapphire và thanh lý hai tàu cũ. Kế hoạch đầu tư hai tàu hàng khô đã qua sử dụng 28.000 - 35.000 DWT, mỗi tàu khoảng 11,5 triệu USD, vẫn đang triển khai. Trong 9 tháng đầu năm, doanh thu đạt 439,44 tỷ đồng, giảm 3,1%, nhưng lợi nhuận trước thuế đạt 119,47 tỷ đồng so với khoản lỗ 8,61 tỷ đồng cùng kỳ, nhờ chủ yếu từ thanh lý tàu cũ.

Nhìn chung, giá cước cao hỗ trợ kết quả kinh doanh ngắn hạn, nhưng rủi ro dư cung, chi phí nhiên liệu và hiệu quả đầu tư sẽ quyết định sự bền vững. Các doanh nghiệp cần quản trị chi phí tốt và lựa chọn thời điểm đầu tư hợp lý để tối ưu lợi nhuận trong bối cảnh thị trường biến động.