Trái phiếu xanh và bài toán cân đối cơ cấu nguồn vốn xanh

Thị trường trái phiếu xanh: khoảng trống lớn so với tín dụng xanh

Mặc dù khung chính sách về tài chính xanh tại Việt Nam đang dần hoàn thiện, thị trường trái phiếu xanh vẫn còn rất nhỏ so với quy mô tín dụng xanh. Theo Quyết định số 21/2025/QĐ-TTg và Nghị quyết số 198/2025/QH15, các tiêu chí môi trường và chính sách hỗ trợ lãi suất 2%/năm đã được ban hành, tuy nhiên quy mô phát hành trái phiếu xanh năm 2025 chỉ đạt 3.407 tỷ đồng, giảm mạnh so với mức hơn 10.000 tỷ đồng của năm trước.

Dư nợ tín dụng xanh đến cuối quý 1/2026 đạt gần 828 nghìn tỷ đồng, trong khi dư nợ trái phiếu doanh nghiệp xanh và bền vững chỉ khoảng 1,1 tỷ USD (tương đương 28,63 nghìn tỷ đồng, bằng 3,46% tín dụng xanh). Sự chênh lệch này cho thấy nguồn vốn cho chuyển đổi xanh vẫn phụ thuộc chủ yếu vào ngân hàng, gây áp lực về kỳ hạn và khả năng cân đối vốn dài hạn.

Kinh nghiệm quốc tế về hỗ trợ trái phiếu xanh

Hàn Quốc đã triển khai chương trình hỗ trợ lãi suất gắn với K-Taxonomy, giúp tỷ trọng trái phiếu xanh áp dụng chuẩn này tăng từ 10% lên khoảng 65%. Mức hỗ trợ năm 2025 là 0,2% đối với doanh nghiệp lớn và 1% đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa, đồng thời có cơ chế chứng khoán hóa tài sản xanh để hỗ trợ các doanh nghiệp nhỏ tiếp cận thị trường.

Singapore và Nhật Bản lại tập trung giảm chi phí gia nhập thị trường. MAS hỗ trợ 100% chi phí đánh giá độc lập (tối đa 100.000 SGD) thông qua chương trình SBGS, trong khi Nhật Bản trợ cấp 30-60% chi phí đánh giá độc lập và 50% chi phí tư vấn, với mức trần 20 triệu yên cho mỗi kế hoạch huy động vốn.

Đề xuất cho Việt Nam

Bài viết đề xuất ba giải pháp chính: Thứ nhất, nghiên cứu cơ chế hỗ trợ chi phí vốn có thời hạn, quy mô thận trọng dựa trên mô hình Hàn Quốc. Thứ hai, biến Quyết định 21 thành nền tảng liên thông giữa tín dụng xanh và trái phiếu xanh thông qua cơ chế “hộ chiếu xanh” cho phép sử dụng lại kết quả xác nhận dự án. Thứ ba, chuyển từ vốn quốc tế giá rẻ sang cơ chế tăng cường tín nhiệm, sử dụng quỹ bảo lãnh nhà nước để hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa phát hành trái phiếu xanh.

Việt Nam cần cân đối lại các kênh cung ứng vốn cho chuyển đổi xanh, hướng tới sự trung lập giữa các công cụ huy động vốn trên cùng một nền tảng phân loại. Mục tiêu cuối cùng là để ngân hàng và thị trường vốn cùng chia sẻ vai trò cung ứng nguồn vốn dài hạn, giảm áp lực lên hệ thống tín dụng và phát huy đầy đủ vai trò của thị trường vốn trong phát triển bền vững.