Vì sao khối ngoại bán ròng gần 10 tỷ USD nhưng tài sản vẫn tăng?

Nghịch lý bán ròng và gia tăng tài sản của dòng vốn nước ngoài

Trong nhiều năm, hoạt động bán ròng của nhà đầu tư nước ngoài là một chỉ số được giới đầu tư theo dõi chặt chẽ. Giai đoạn gần đây cho thấy khối ngoại bán ròng khoảng 10 tỷ USD, với khoảng 6 tỷ USD trong năm 2025 và khoảng 3 tỷ USD trong 6 tháng đầu năm 2026.

Dữ liệu về tài sản và diễn biến thị trường

Tuy nhiên, dữ liệu về quy mô tài sản lại cho thấy một bức tranh khác. Tính đến cuối tháng 6/2026, tổng giá trị danh mục của nhà đầu tư nước ngoài quy đổi theo USD đã tăng từ 42,9 tỷ USD cuối năm 2024 lên khoảng 44,2 tỷ USD.

Sự khác biệt giữa dòng tiền giao dịch và giá trị tài sản nắm giữ đóng vai trò là lời giải cho nghịch lý này. Theo Ông Thomas Nguyễn, Giám đốc Thị trường Nước ngoài tại SSI, bán ròng không đồng nghĩa với việc khối ngoại rút khỏi thị trường hay đánh mất niềm tin vào triển vọng dài hạn của Việt Nam.

Trong bối cảnh thị trường tăng trưởng mạnh, giá trị danh mục bị nỗi bật bởi diễn biến tăng giá của nhiều cổ phiếu. VN-Index đã tăng khoảng 60% trong vài năm gần đây, riêng năm 2025 tăng khoảng 41%. Việc nhiều cổ phiếu leo cao đã đẩy giá trị danh mục của nhà đầu tư nước ngoài lên đáng kể.

Lối ra cho nghịch lý này còn nằm ở sự mở rộng của vũ trụ đầu tư. Đến cuối tháng 6/2026, vốn hóa toàn thị trường đạt khoảng 10,8 triệu tỷ đồng, tương đương 82,6% của GDP, tạo thêm dư địa để dòng vốn quốc tế phân bổ tài sản.

Quá trình tái cơ cấu danh mục và vai trò của các định chế

Nhìn từ góc độ tái cấu trúc, bán ròng có thể phản ánh quá trình chuyển đổi danh mục trước khi một chu kỳ đầu tư mới bắt đầu. Theo Quyết định 3168 của Bộ Tài chính, đến năm 2030 tỷ lệ giao dịch của nhà đầu tư cá nhân dự kiến giảm còn khoảng 70%, và tỷ lệ của nhà đầu tư tổ chức và khối ngoại tăng lên khoảng 30%. Sau năm 2030, mục tiêu tiếp tục hướng tới cơ cấu 60% giao dịch cá nhân và 40% giao dịch tổ chức.

Đáng chú ý, tỷ lệ giao dịch của nhà đầu tư tổ chức tại SSI hiện đạt khoảng 30%, gấp đôi mức bình quân toàn thị trường. Trong năm 2026, SSI mở mới 185 tài khoản tổ chức, tăng 68% so với cùng kỳ, chủ yếu từ các định chế tài chính của Mỹ và châu Âu.

Khoảng một nửa dòng tiền tổ chức tại SSI hiện được thực hiện qua giao dịch định lượng (Quant Trading), một hình thức tự động hóa thực hiện giao dịch theo các tiêu chí được lập trình sẵn. Xu hướng này đặt yêu cầu cao với thanh khoản, tốc độ xử lý lệnh và hạ tầng công nghệ của các công ty chứng khoán.

Theo các chuyên gia tại SSI, thị trường Việt Nam hiện đang tiến tới nâng cao chất lượng đầu tư, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của các định chế tài chính quốc tế thay vì chỉ mở rộng quy mô và thanh khoản đơn thuần.

Tập trung vốn hóa và tác động khi nâng hạng

Một trong xu hướng đáng chú ý trước thời điểm nâng hạng là sự tập trung vốn hóa ở một số cổ phiếu dẫn dắt. Thống kê cho thấy từ cuối năm 2024 đến nay, nhóm Vingroup tăng tỷ trọng từ khoảng 3% lên 19% của VN-Index; nhóm 5 doanh nghiệp vốn hóa lớn tăng từ 26% lên 39%, trong khi nhóm VN30 nâng từ 69% lên 73% toàn thị trường.

Từ quan điểm của các quỹ thụ động, hiện tượng này là hệ quả tự nhiên khi thị trường tiến gần chuẩn mực của một thị trường mới nổi. Phân tích cho thấy khi Việt Nam được đưa vào các bộ chỉ số quốc tế, các quỹ ETF và quỹ chỉ số thụ động sẽ giải ngân theo tỷ trọng vốn hóa của từng doanh nghiệp trong chỉ số tham chiếu. Ước tính Vanguard có thể giải ngân khoảng 2 tỷ USD trong vòng 12 tháng sau khi nâng hạng, và khoảng 770 triệu USD có thể tự động phân bổ vào cổ phiếu VIC, cùng các cổ phiếu vốn hóa lớn khác như SSI hưởng lợi từ cơ chế này.

Điều này cho thấy dòng vốn quốc tế sắp tới sẽ ưu tiên các cổ phiếu quy mô lớn, thanh khoản cao và đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế. Do đó, các phiên bán ròng ngắn hạn có thể được nhìn nhận như một phần của quá trình tái cơ cấu trước khi bước vào chu kỳ đầu tư mới. Khi thị trường được nâng hạng, yếu tố quyết định sẽ là khả năng hấp thu của thị trường, chất lượng doanh nghiệp niêm yết và hạ tầng giao dịch.

Với cách nhìn này, thay vì chỉ chú ý đến các con số bán ròng, nhà đầu tư nên tập trung vào dòng vốn dài hạn và cách nó định hình diện mạo của thị trường chứng khoán Việt Nam sau khi nâng hạng, từ đó củng cố vai trò của thị trường vốn như một kênh dẫn vốn trung and dài hạn cho nền kinh tế.