Phía sau chuỗi giảm sàn của KOS (Bài 2): Hàng chục công ty chứng khoán liên quan và câu hỏi về rủi ro thu hồi nợ

Rủi ro từ giao dịch ký quỹ với cổ phiếu KOS

Sau 28 phiên giảm sàn liên tiếp, cổ phiếu KOS của Kosy đã mất khoảng 86% giá trị. Khi cổ phiếu được dùng làm tài sản bảo đảm cho các khoản vay ký quỹ, rủi ro không chỉ dừng ở nhà đầu tư mà có thể dịch chuyển sang các công ty chứng khoán (CTCK) nếu tài sản bảo đảm giảm giá nhanh nhưng khó xử lý. Ở bài 1, lượng cổ phiếu thực sự sang tay không nhiều, trong khi hoạt động bán giải chấp đã xuất hiện tại nhiều CTCK.

Với giao dịch ký quỹ, cổ phiếu có thể được dùng làm tài sản bảo đảm cho khoản tiền CTCK cho khách hàng vay. Khi giá giảm, CTCK có thể yêu cầu bổ sung tài sản hoặc bán giải chấp. Vấn đề phát sinh khi cổ phiếu liên tục nằm sàn và thiếu bên mua. KOS đã cho thấy tình trạng này từ cuối tháng 9, khi nhiều lệnh bán giải chấp quy mô hàng trăm nghìn, thậm chí hàng triệu cổ phiếu được công bố nhưng có trường hợp không khớp được đơn vị nào. Với CTCK, rủi ro vì thế không chỉ nằm ở mức giảm của KOS, mà còn ở phần dư nợ có thể thu hồi sau khi xử lý tài sản bảo đảm.

Bài học từ cú rơi của cổ phiếu Fortex (FTM)

Một tiền lệ đáng tham chiếu là cổ phiếu FTM của CTCP Đầu tư và Phát triển Đức Quân (Fortex) năm 2019. Cổ phiếu này trải qua 30 phiên giảm sàn liên tiếp và mất gần 90% thị giá. Trong quá trình FTM lao dốc, 11 CTCK và một ngân hàng thương mại đã nhóm họp để xử lý vụ việc, với tổng dư nợ margin được thống kê khoảng 200 tỷ đồng. Dư nợ phân tán tại nhiều tài khoản, khiến việc bán tài sản bảo đảm để thu hồi khoản vay trở nên khó khăn. Đến năm 2021, cơ quan quản lý mới công bố hai cá nhân sử dụng 50 tài khoản để thao túng FTM.

FTM chỉ nên được nhìn như một tiền lệ về rủi ro margin khi cổ phiếu giảm sâu và khó bán. Hiện chưa có căn cứ để cho rằng nguyên nhân hay bản chất phía sau KOS giống trường hợp này. Điểm đáng tham chiếu là giá cổ phiếu có thể giảm rất nhanh, trong khi việc xác định phần thiệt hại cuối cùng nằm ở đâu thường diễn ra muộn hơn.

Rủi ro phân tán tại nhiều CTCK

Với KOS, giả thuyết đặt ra là nếu cổ phiếu đang được dùng làm tài sản bảo đảm cho dư nợ tại nhiều CTCK, rủi ro khoản phải thu cũng có thể phân tán theo. Hiện tại, ít nhất 15 CTCK đã phát thông báo liên quan đến việc bán giải chấp KOS của người nội bộ và các tổ chức liên quan, gồm: Chứng khoán FUNAN (FNS), Chứng khoán Capital (CASC), Chứng khoán Finhay (FHSC), Chứng khoán Nhất Việt (VFS), Chứng khoán KIS Việt Nam (KIS), Chứng khoán Ngân hàng Public Việt Nam (PBSV), Chứng khoán UP (UPSC), Chứng khoán Đại Việt (DVSC), Chứng khoán An Bình (ABS), Chứng khoán Stanley Brothers (SBSI), Chứng khoán VietinBank (VBSE), Chứng khoán LPS (LPS), Chứng khoán Hải Phòng (Haseco), Chứng khoán Alpha (APSC) và Chứng khoán Sài Gòn - Hà Nội (SHS). Một nguồn tin cho biết danh sách này có thể mở rộng lên con số 22 đơn vị.

Việc 15 CTCK xuất hiện không đồng nghĩa cả 15 đơn vị đều chịu tổn thất. Thông báo bán giải chấp chưa cho biết quy mô dư nợ, tỷ lệ cho vay hay lượng tài sản khác mà khách hàng có thể bổ sung. Để lượng hóa rủi ro, cần biết dư nợ ký quỹ tại từng công ty, lượng KOS được tính làm tài sản bảo đảm và giá trị tài sản khác đi kèm. Những dữ liệu này hiện chưa được công khai đầy đủ. Nếu khách hàng bổ sung đủ tài sản hoặc thanh toán đầy đủ, CTCK có thể tránh được tổn thất. Trường hợp tiền bán giải chấp không đủ trả nợ, khách hàng vẫn phải thanh toán phần còn thiếu.

Thiệt hại cuối cùng có thể nằm ở đâu?

Người vẫn nắm cổ phiếu KOS trước hết chịu sự suy giảm giá trị tài sản. Với người vay margin, việc cổ phiếu bị bán giải chấp cũng chưa chắc kết thúc nghĩa vụ nếu số tiền thu về không đủ trả dư nợ. Về phía CTCK, tổn thất chỉ thực sự phát sinh khi khoản phải thu không thể thu hồi đầy đủ từ khách hàng và tài sản bảo đảm.

Ngoài ra, cổ phiếu KOS còn xuất hiện trong một số gói tài sản bảo đảm cho các khoản vay ngân hàng của Kosy. Theo BCTC hợp nhất bán niên 2026 đã soát xét, tại ngày 30/6/2026, ba khoản vay ngân hàng có cổ phiếu KOS nằm trong nhóm tài sản bảo đảm ghi nhận tổng dư nợ khoảng 260 tỷ đồng. Tuy nhiên, cổ phiếu KOS chỉ là một phần trong các gói tài sản gồm bất động sản, phương tiện, tiền gửi và tài sản khác. Báo cáo không công bố số lượng KOS được cầm cố hay giá trị riêng của phần cổ phiếu này, nên chưa thể xác định mức độ ảnh hưởng.

Trường hợp FTM cho thấy chuỗi giảm sàn có thể kết thúc trước khi câu chuyện tài chính phía sau khép lại. Với KOS, thị trường đã nhìn thấy các lệnh giải chấp tại ít nhất 15 CTCK, nhưng tổng dư nợ phía sau những lệnh bán đó vẫn là mảnh ghép quan trọng nhất chưa lộ diện. Dữ liệu này có thể quyết định phần thiệt hại cuối cùng dừng ở người vay hay bắt đầu chuyển sang CTCK.