Bốn 'nút thắt' của tổ chức bảo lãnh thanh toán trái phiếu đều có lời giải

Đánh giá lại bốn nút thắt của định chế bảo lãnh thanh toán trái phiếu

Vào ngày 26/5/2026, Bộ Tài chính công bố dự thảo Luật sửa đổi một số điều của Luật Chứng khoán nhằm lấy ý kiến rộng rãi và trình Quốc hội tại kỳ họp sắp tới. Dự thảo dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/3/2027 và nhằm xây dựng khung pháp lý cho một định chế bảo lãnh thanh toán trái phiếu hoàn toàn mới, được quy định tại Mục 3a Chương VI với hai điều 96a và 96b và bổ sung tại Khoản 50 Điều 4. Tuy nhiên, sau quá trình lấy ý kiến, cơ quan soạn thảo quyết định không đưa nội dung này vào dự thảo trình lần hai.

Gần đây, báo chí tài chính đã nêu ra bốn nhóm vướng mắc dẫn tới quyết định này. Các vấn đề tập trung ở các khía cạnh như tên gọi có thể loại trừ các ngân hàng đang cung cấp dịch vụ bảo lãnh ngân hàng theo Luật Các tổ chức tín dụng, sự tương đồng với quy định của Bộ luật Dân sự, va chạm với quy định hạn chế của công ty chứng khoán, và lo ngại về năng lực vốn cùng an toàn tài chính của đơn vị thực hiện. Dưới góc độ pháp lý và thực tiễn thị trường, bài viết phân tích cho rằng đây chỉ là những vấn đề kỹ thuật có thể được giải quyết, không phải lý do để loại bỏ chế định này hoàn toàn.

Phân tích cho thấy bốn nút thắt đã được thảo luận kỹ lưỡng bởi nhiều cơ quan, tổ chức tham gia góp ý và có thể được hóa giải bằng các biện pháp phù hợp. Bên cạnh đó, bài viết nhấn mạnh tầm quan trọng của một định chế bảo lãnh chuyên biệt để thúc đẩy huy động vốn dài hạn cho hạ tầng và rút ngắn khoảng cách giữa nhu cầu vốn và nguồn cung thực tế trên thị trường trái phiếu doanh nghiệp.

Danh sách các nút thắt và luận giải

• Nút thắt thứ nhất: tên gọi và vị trí của ngân hàng. Có lo ngại rằng quy định tên doanh nghiệp phải chứa cụm từ "bảo lãnh thanh toán trái phiếu" có thể vô tình loại trừ các ngân hàng đang cung cấp bảo lãnh, thậm chí tạo ra một giấy phép phụ dành cho ngân hàng. Tuy nhiên, bài viết nhấn mạnh đây là hai hoạt động song song: ngân hàng cung cấp bảo lãnh như tín dụng theo Luật Các tổ chức tín dụng, còn định chế mới hoạt động theo Luật Chứng khoán và dưới sự giám sát của Ủy ban Chứng khoán Nhà nước. Lời giải là bổ sung một phạm vi loại trừ minh thị cho các tổ chức tín dụng đang thực hiện nghiệp vụ này theo luật chuyên ngành.
• Nút thắt thứ hai: mối quan hệ với Bộ luật Dân sự. Việc chồng lấn giữa bảo lãnh dân sự và bảo lãnh kinh doanh chuyên nghiệp có thể gây xung đột pháp lý. Bài viết cho rằng bảo lãnh thanh toán trái phiếu là một dịch vụ tài chính mang tính doanh nghiệp, đòi hỏi cấp phép và giám sát chứ không phải quan hệ dân sự thuần túy. Việc rõ ràng phân biệt luật chung và luật chuyên ngành được cho là cần thiết để đảm bảo sự phù hợp và hạn chế rủi ro.
• Nút thắt thứ ba: quy định hạn chế công ty chứng khoán. Hiện tại, quy định không cho phép công ty chứng khoán dùng tài sản đảm bảo để bảo đảm nghĩa vụ của bên thứ ba. Tuy nhiên, nếu quy định cấp phép cho một pháp nhân chuyên biệt thực hiện nghiệp vụ này, vấn đề sẽ được giải quyết thông qua một khung pháp lý riêng, không làm ảnh hưởng đến các định chế hiện hành. Việc làm rõ dẫn chiếu và vai trò của tổ chức được cấp phép được xem là cách tiếp cận phù hợp.
• Nút thắt thứ tư: năng lực vốn và an toàn tài chính. Dự thảo cho phép cấp phép cho công ty cổ phần hoặc công ty trách nhiệm hữu hạn mà chưa đưa rõ nguyên tắc vốn và an toàn tài chính vào luật. Bài viết kêu gọi đưa ra các nguyên tắc chung và yêu cầu nghị định quy định cụ thể các mức vốn tối thiểu, tỷ lệ an toàn, giới hạn bảo lãnh dựa trên vốn, cũng như nghĩa vụ công bố thông tin. Đây được cho là cách cân bằng giữa linh hoạt và an toàn tài chính của hệ thống.

Để chứng minh tính khả thi, bài viết cũng nêu các mô hình quốc tế đã vận hành thành công ở các thị trường có nền tảng tương đồng hoặc thấp hơn Việt Nam. InfraCredit ở Nigeria, InfraZamin ở Pakistan, NaBFID ở Ấn Độ và CGIF ở khu vực ASEAN+3 được xem như các tham chiếu về bảo lãnh một phần trong phạm vi 20–50% nhằm nâng xếp hạng trái phiếu hạ tầng và thu hút dòng tiền dài hạn từ các quỹ. Danajamin ở Malaysia được ghi nhận là một ví dụ thực tế về định chế bảo lãnh tài chính quốc gia hoạt động từ năm 2009 cho đến khi sáp nhập vào Bank Pembangunan Malaysia vào năm 2023.

Trong phần kết luận, Bộ Tài chính cho biết nội dung này cần tiếp tục được nghiên cứu và đánh giá kỹ lưỡng để đảm bảo sự thống nhất với hệ thống pháp luật. Bài viết đề xuất bốn hành động cụ thể cho lần trình tiếp theo: (1) thêm điều khoản loại trừ minh thị cho các tổ chức tín dụng và các tổ chức tài chính nước ngoài đang thực hiện bảo lãnh theo luật chuyên ngành hoặc thông lệ quốc tế, kèm quy định chuyển tiếp cho các hợp đồng hiện hữu; (2) làm rõ quan hệ giữa luật chung và luật chuyên ngành với bảo lãnh dân sự; (3) xác định rõ chủ thể thực hiện là pháp nhân chuyên biệt để loại bỏ va chạm với quy định về công ty chứng khoán; và (4) liệt kê ngay trong Luật các nhóm nội dung an toàn tài chính mà nghị định phải quy định chi tiết.