Hoàn thiện cơ chế thử nghiệm, bảo đảm an toàn thị trường chứng khoán

Góp ý về cơ chế thử nghiệm có kiểm soát trong Luật Chứng khoán

Trong phiên thảo luận chiều 28/10 tại Quốc hội, ĐBQH Nguyễn Phương Thủy (TP. Hà Nội) bày tỏ sự đồng tình với việc bổ sung cơ chế thử nghiệm có kiểm soát vào Luật Chứng khoán, nhằm tạo điều kiện cho đổi mới sáng tạo trong bối cảnh công nghệ số và trí tuệ nhân tạo phát triển nhanh chóng. Tuy nhiên, bà nhấn mạnh cơ chế này phải được thiết kế chặt chẽ để hài hòa giữa thúc đẩy đổi mới, quản lý thị trường và bảo vệ nhà đầu tư.

Sự khác biệt về thời hạn thử nghiệm cần được giải trình rõ

Một trong những điểm bà Thủy đặc biệt lưu ý là sự chênh lệch về thời hạn thử nghiệm giữa dự thảo Nghị định và Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Trong khi luật quy định thời hạn tối đa 3 năm và có thể gia hạn một lần không quá 3 năm, dự thảo Nghị định về lĩnh vực chứng khoán lại đưa ra mức tối đa 5 năm với cơ chế gia hạn nhiều lần.

Theo đại biểu, sự khác biệt này cần được giải trình cả về căn cứ pháp lý lẫn cơ sở thực tiễn. Nếu tính đặc thù của thị trường chứng khoán đòi hỏi thời gian thử nghiệm dài hơn, cơ quan soạn thảo phải xác định rõ thẩm quyền, căn cứ và trình tự áp dụng cơ chế đặc thù, thay vì chỉ quy định khác đi tại văn bản dưới luật. Thời gian thử nghiệm càng dài, mức độ phơi nhiễm rủi ro của nhà đầu tư càng tăng, trong khi thời gian ngắn có thể khiến việc đánh giá công nghệ phức tạp thiếu độ tin cậy.

Cần làm rõ thẩm quyền cho phép thử nghiệm nội dung chưa được pháp luật quy định

ĐBQH Nguyễn Phương Thủy cũng chỉ ra rằng vấn đề cốt lõi của cơ chế thử nghiệm có kiểm soát là cho phép doanh nghiệp thử nghiệm những sản phẩm, dịch vụ hoặc mô hình kinh doanh chưa có quy định pháp luật điều chỉnh hoặc khác với quy định hiện hành. Điều 6a và dự thảo Nghị định hiện chưa làm rõ phạm vi được phép thử nghiệm khác, thẩm quyền và trình tự quyết định.

Bà nhấn mạnh sự cần thiết phải phân biệt thẩm quyền cấp phép tham gia thử nghiệm với thẩm quyền cho phép áp dụng khác quy định pháp luật. Ví dụ, nếu doanh nghiệp đề xuất sử dụng trí tuệ nhân tạo để thực hiện hoạt động đầu tư chứng khoán mà pháp luật chưa quy định, cơ quan nào có quyền chấp thuận? Nội dung nào được phép thử nghiệm khác đi, nội dung nào vẫn phải tuân thủ đầy đủ? Nếu không giải quyết được vướng mắc pháp lý này, cơ chế thử nghiệm có thể không đạt được mục tiêu.

Quy định về miễn, loại trừ trách nhiệm cần chặt chẽ, có điều kiện

Liên quan đến việc miễn, loại trừ trách nhiệm, đại biểu cho rằng cần phân biệt giữa rủi ro phát sinh dù chủ thể đã tuân thủ đầy đủ điều kiện, thực hiện đúng nghĩa vụ phòng ngừa và báo cáo, với thiệt hại do vi phạm, che giấu rủi ro hoặc không thực hiện biện pháp cần thiết. Việc miễn trách nhiệm không nên được hiểu là đương nhiên miễn tất cả các loại trách nhiệm hành chính, dân sự và hình sự.

Đặc biệt, cơ chế này không được làm mất quyền yêu cầu bồi thường hợp pháp của nhà đầu tư và người bị thiệt hại. ĐBQH Nguyễn Phương Thủy đề nghị quy định rõ đối tượng, điều kiện và giới hạn áp dụng việc miễn, loại trừ trách nhiệm; gắn với yêu cầu tuân thủ đầy đủ quy định, chủ động nhận diện và xử lý rủi ro, kịp thời báo cáo và khắc phục hậu quả. Về lâu dài, cần có cách tiếp cận thống nhất trong hệ thống pháp luật để tránh các luật chuyên ngành tự hình thành những ngoại lệ khác nhau.

Cơ chế thử nghiệm có kiểm soát chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi vừa tạo không gian cho đổi mới sáng tạo, vừa xác định rõ giới hạn pháp lý, thẩm quyền quyết định và trách nhiệm của các chủ thể tham gia. Đây là yêu cầu quan trọng để bảo đảm an toàn thị trường và quyền lợi nhà đầu tư trong bối cảnh công nghệ phát triển nhanh.