Ngân hàng đua phát hành trái phiếu nhưng hầu hết chưa xếp hạng tín nhiệm, nhà đầu tư khó so sánh mức độ rủi ro

Ngân hàng đua phát hành trái phiếu dài hạn

Theo Hiệp hội thị trường trái phiếu Việt Nam, tính từ đầu năm đến ngày 16/10, ngân hàng chiếm 53,6% tổng giá trị phát hành trái phiếu toàn thị trường. Dù lãi suất huy động có hạ nhiệt, nhưng nửa đầu tháng 10/2026, lãi suất trái phiếu ngân hàng vẫn đứng ở mức 9,5-9,6%, gần chạm đỉnh nhiều năm. Điều đáng lo ngại là phần lớn số trái phiếu này chưa được xếp hạng tín nhiệm, khiến nhà đầu tư khó so sánh rủi ro giữa các ngân hàng.

VIS Rating cho biết, Việt Nam cần khoảng 245 tỷ USD cho đầu tư cơ sở hạ tầng giai đoạn 2025-2030, trong đó vốn công dự kiến đáp ứng 70%. Khả năng cung cấp vốn dài hạn của ngân hàng bị hạn chế bởi chênh lệch kỳ hạn, giới hạn tập trung tín dụng và yêu cầu vốn. Tăng trưởng tín dụng nhanh hơn tiền gửi làm tăng nhu cầu huy động vốn dài hạn; trái phiếu ưu tiên không bảo đảm giúp đa dạng hóa nguồn vốn, còn trái phiếu tăng vốn cấp 2 giúp bổ sung vốn tự có.

Tỷ lệ trái phiếu được xếp hạng rất thấp so với khu vực

Theo VIS Rating, cuối năm 2025 chỉ 2 trong 28 ngân hàng thương mại có trái phiếu được xếp hạng tín nhiệm, tương đương khoảng 7% tổng phát hành. Con số này quá thấp so với Thái Lan (60%) và trên 75% tại Malaysia, Hàn Quốc, Trung Quốc. Thiếu xếp hạng làm giảm minh bạch thông tin, khiến nhà đầu tư khó so sánh sức khỏe tín dụng giữa các ngân hàng thương mại cổ phần.

Bối cảnh này càng đáng chú ý khi trái phiếu thứ cấp ngân hàng đang bùng nổ. Đến cuối tháng 9/2026, giá trị trái phiếu thứ cấp vượt 400.000 tỷ đồng, chiếm gần 60% tổng dư nợ trái phiếu ngân hàng. Điều này đặt ra yêu cầu phân biệt rõ rủi ro của từng loại trái phiếu với sức khỏe tổng thể của ngân hàng phát hành.

Rủi ro tiềm ẩn từ trái phiếu Tier 2 và AT1

Trái phiếu Tier 2 có lợi suất cao nhưng rủi ro hoãn trả lãi và thu hồi vốn thấp. Theo Thông tư 14/2025/TT-NHNN, ngân hàng có thể hoãn trả lãi nếu việc thanh toán làm phát sinh lỗ trong năm, số lãi này được chuyển sang kỳ sau. Vì đứng sau các chủ nợ ưu tiên, nhà đầu tư có thể thu hồi ít hơn khi ngân hàng gặp khó khăn. Tuy nhiên, Tier 2 hiện không có cơ chế ghi giảm vốn gốc hoặc ngưỡng kích hoạt CET1 như AT1.

Trái phiếu AT1 có rủi ro cao hơn: không có ngày đáo hạn, ngân hàng có thể hủy trả lãi tùy quyết định mà không bị coi là vi phạm. Nếu tỷ lệ CET1 dưới 5,125%, AT1 sẽ bị chuyển đổi thành cổ phần hoặc ghi giảm vốn gốc. Nhà đầu tư cá nhân nắm giữ khoảng 30-45% tại một số đợt chào bán Tier 2 ra công chúng của các ngân hàng quốc doanh trong nửa đầu năm 2026, làm tăng mức độ rủi ro cho nhóm này.

Vai trò của xếp hạng tín nhiệm

Các chuyên gia cho rằng hoạt động giám sát và khả năng hỗ trợ của cơ quan quản lý không thể thay thế cho đánh giá rủi ro tín dụng từng ngân hàng. Xếp hạng tín nhiệm độc lập giúp nhà đầu tư phân biệt sức khỏe tín dụng của tổ chức phát hành với rủi ro thanh toán của từng công cụ. Tuy nhiên, xếp hạng không thay thế quá trình thẩm định và không bảo đảm thanh toán.