Chuyên gia 'hiến kế' phát triển thị trường chứng khoán Việt Nam

Chuyên gia JICA hiến kế phát triển thị trường chứng khoán Việt Nam

Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số giai đoạn 2026-2030, nhu cầu vốn đầu tư ước tính lên tới ít nhất 38,5 triệu tỷ đồng. Ông Kojima Kazunobu, chuyên gia tư vấn từ Cơ quan Hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JICA), đã có cuộc trao đổi với Mekong ASEAN về việc thị trường chứng khoán cần cải cách như thế nào để trở thành kênh dẫn vốn dài hạn hiệu quả.

Theo ông, để duy trì vị thế sau nâng hạng và tiến tới thị trường phát triển, Việt Nam cần phát triển cả quy mô và chất lượng doanh nghiệp niêm yết. Ba ưu tiên hàng đầu bao gồm: hoàn thiện khuôn khổ IPO và niêm yết, nâng cao chất lượng doanh nghiệp thông qua thẩm định thực chất, và cải thiện thanh khoản cùng khả năng tiếp cận đầu tư cho nhà đầu tư ngoại.

Hoàn thiện quy trình IPO và niêm yết

Ông Kojima đánh giá Nghị định 245/2025 là bước tiến quan trọng khi cho phép xem xét đồng thời hồ sơ IPO và niêm yết, rút ngắn thời gian lên sàn xuống còn 30 ngày. Tuy nhiên, ông cho rằng cần áp dụng bảo lãnh phát hành và dựng sổ – những thông lệ phổ biến tại các thị trường phát triển – để tăng tính dự báo và đánh giá chính xác nhu cầu nhà đầu tư trước khi định giá.

Ngoài ra, hoạt động thẩm định doanh nghiệp xin niêm yết cần đi sâu vào năng lực công bố thông tin, quản trị doanh nghiệp và hệ thống kiểm soát nội bộ, thay vì chỉ kiểm tra tiêu chuẩn định lượng. Việc tăng cường năng lực cho các tổ chức bảo lãnh phát hành và thiết lập cơ chế tham vấn trước khi nộp hồ sơ sẽ giúp quy trình diễn ra thuận lợi hơn.

Nâng cao vai trò kênh dẫn vốn dài hạn

Ước tính ngân sách nhà nước chỉ đáp ứng một phần nhu cầu vốn, do đó thị trường chứng khoán cần đóng vai trò lớn hơn trong huy động nguồn lực dài hạn. Chuyên gia Nhật Bản nhấn mạnh sự cần thiết của một khuôn khổ cho phép doanh nghiệp chất lượng cao tiếp cận vốn hiệu quả, đồng thời thúc đẩy hệ sinh thái vốn tư nhân như đầu tư mạo hiểm và cổ phần tư nhân trước khi lên sàn.

Những cải cách như Nghị định 245 đã giúp 10 doanh nghiệp IPO từ cuối 2025 đến tháng 10/2026 huy động gần 60.000 tỷ đồng, gấp 9 lần bốn năm trước. JICA đang hỗ trợ các thảo luận nhằm đưa hoạt động IPO tiệm cận chuẩn mực quốc tế, phù hợp với điều kiện trong nước.

Kinh nghiệm Nhật Bản về dòng tiền hộ gia đình

Ông Kojima chia sẻ chương trình NISA mới của Nhật Bản từ năm 2024 với ưu đãi thuế đã thu hút mạnh dòng tiền tiết kiệm của hộ gia đình vào đầu tư dài hạn. Ông nhấn mạnh bốn yếu tố: động lực đầu tư rõ ràng, sản phẩm minh bạch, giáo dục tài chính liên tục và vai trò của các nhà đầu tư tổ chức.

Bài học cho Việt Nam là cần coi phát triển thị trường quỹ là một phần của chiến lược tổng thể đưa tiền tiết kiệm vào sản xuất, kết hợp ưu đãi thuế, sản phẩm phù hợp và nâng cao hiểu biết của nhà đầu tư. Điều này sẽ tạo vòng tuần hoàn tích cực, giúp doanh nghiệp tăng trưởng và mang lại lợi ích cho nền kinh tế.