Hiểu đúng về lạm phát và tác động tới thị trường chứng khoán cho nhà đầu tư mới

Lạm phát là tình trạng giá cả hàng hóa và dịch vụ tăng theo thời gian, khiến đồng tiền mất đi giá trị. Hiểu đơn giản, cùng một số tiền bạn sẽ mua được ít hàng hóa hơn so với trước. Khi lạm phát xảy ra, chi phí sinh hoạt tăng lên nhưng thu nhập không tăng tương ứng, điều này gây áp lực lên cả người dân và doanh nghiệp.

Ngoài định nghĩa cơ bản, có ba đặc điểm quan trọng mà những người mới bắt đầu đầu tư cần nắm rõ.

Sự tăng giá chung: Lạm phát không phải là chỉ giá rau muống hôm nay đắt hơn hôm qua, mà là tình trạng giá của hầu hết các mặt hàng thiết yếu tăng lên.
Tính liên tục: Lạm phát là một xu hướng tăng giá kéo dài trong nhiều tháng, nhiều năm chứ không phải một cú sốc ngắn hạn.
Kẻ thù của tiền tiết kiệm: Nếu gửi 100 triệu VNĐ với lãi suất 5%/năm mà lạm phát là 7%/năm, sức mua thực tế bị teo tóp.

Lạm phát tác động đến thị trường chứng khoán theo nhiều chiều, trong đó tác động tiêu cực khi áp lực chi phí và lợi nhuận bị rút ngắn; đồng thời ngân hàng trung ương có thể thắt chặt tiền tệ khiến định giá cổ phiếu giảm.

Tăng chi phí và giảm lợi nhuận: Nguyên vật liệu, nhân công và lãi vay tăng làm giảm biên lợi nhuận.
Chính sách tiền tệ thắt chặt: Lãi suất cao làm tăng chi phí vốn và ảnh hưởng đến định giá cổ phiếu.
Tâm lý và dòng vốn: Nhà đầu tư có xu hướng dịch chuyển vốn sang vàng, trái phiếu hoặc ngoại tệ khi rủi ro tăng.

Để minh họa, có thể xem một ví dụ thực tế từ VNIndex năm 2022. Đầu năm 2022, sau đại dịch và chiến sự Nga- Ukraine, tiền bơm ra nhiều và cung ứng bị gián đoạn dẫn tới lạm phát toàn cầu.

Ở giai đoạn 1, nhóm hàng hóa bùng nổ khi lạm phát đẩy giá phiếu hóa chất, phân bón, thủy sản và các ngành liên quan lên mức cao. Ví dụ, DGC (Hóa chất Đức Giang) tăng nhờ giá phosphat vàng thế giới đỉnh, và các nhóm DPM, DCM báo lợi nhuận kỷ lục nhờ giá Urê. Nhóm dầu khí như PVS, PVD cũng dậy sóng. Đây là một giai đoạn mà các nhà đầu tư theo dõi cổ phiếu nhóm này thường có hiệu quả tốt nhất.

Ở giai đoạn 2, lãi suất tăng khiến dòng tiền rút lui. VNIndex rơi từ đỉnh khoảng 1.500 điểm xuống quanh 900 điểm. Nhóm bất động sản như DIG, CEO, NVL chịu áp lực lớn do siết tín dụng và lãi suất vay cao. Nhóm chứng khoán SSI, VND cũng chịu áp lực khi thanh khoản giảm.

Kết luận dành cho nhà đầu tư mới là tôn trọng yếu tố vĩ mô và theo dõi xu hướng lạm phát, lãi suất. Khi lãi suất bắt đầu tăng mạnh, nhà đầu tư nên xem xét hạ margin, ưu tiên nắm giữ tiền mặt và cân nhắc phân bổ vào các nhóm ngành phòng thủ thiết yếu. Bài học từ lịch sử năm 2022 cho thấy mối quan hệ mật thiết giữa lạm phát, lãi suất và định giá cổ phiếu, và sự cần thiết của quản trị rủi ro trong danh mục đầu tư.

Hình minh họa lạm phát và thị trường chứng khoán