Chữ K và chiếc giỏ trên thị trường chứng khoán

VN-Index vẫn đang ở vùng đỉnh cao, nhưng phần lớn cổ phiếu lại không chia sẻ niềm vui tương ứng. Thị trường đang chứng kiến sự chi phối ngày càng lớn của một nhóm cổ phiếu thiểu số, khiến nhiều nhà đầu tư đặt câu hỏi về tính bền vững của xu hướng này.

Theo phân tích, trong 8 tháng đầu năm 2026, mã VIC và VHM đã đóng góp gần 189 điểm cho VN-Index. Nếu loại trừ nhóm này, chỉ số chỉ ở mức khoảng 1.640 điểm, tương ứng giảm khoảng 8% so với đầu năm. Từ đầu năm 2025 đến hết tháng 8/2026, hai cổ phiếu này góp tổng cộng 561 điểm, trong khi chỉ số nếu loại trừ chỉ còn 1.270 điểm.

Sự tập trung nguồn lực vào một nhóm cổ phiếu

Nhiều nhà đầu tư và cả nhà quản lý quỹ ngoại như PYN Elite Fund đã ví von gọi chỉ số là “VIN-Index”. Một bộ phận nhà đầu tư thường tính toán lại biến động chỉ số sau khi loại bỏ VIC và VHM để đánh giá hiệu quả đầu tư của họ.

Tuy nhiên, sự tập trung này phản ánh xu hướng của nền kinh tế thực khi Tập đoàn Vingroup đang dẫn dắt nhiều lĩnh vực trọng điểm. Từ siêu dự án bất động sản, hạ tầng giao thông, metro, đến sản xuất xe điện, Vingroup đóng vai trò đầu tàu.

Sự tập trung nguồn lực như vậy được kỳ vọng tạo ra nhà vô địch kinh tế, giống như mô hình Chaebol của Hàn Quốc. Tuy nhiên, trên thị trường chứng khoán, mô hình chữ K đang hiện hữu khi số phận của các nhóm cổ phiếu tách biệt rõ rệt.

Rủi ro tiềm ẩn từ đòn bẩy và sự tập trung

Ray Dalio, nhà sáng lập Bridgewater, từng cảnh báo rằng cổ phiếu tăng giá là cổ phiếu rủi ro hơn. Thị trường Hàn Quốc là ví dụ điển hình khi KOSPI rớt gần 40% trong một tháng rưỡi sau khi tăng gấp ba lần nhờ cổ phiếu bán dẫn.

Tại Việt Nam, dư nợ margin đến hết quý 2/2026 đạt 454.000 tỷ đồng, tương đương 4,3% vốn hóa thị trường. Con số này cao hơn đáng kể so với Hàn Quốc, nơi tỷ lệ chỉ khoảng 1% và đã bị ngân hàng trung ương cảnh báo rủi ro.

Việc sử dụng đòn bẩy cao cùng với mức độ tập trung ngày càng lớn đặt ra câu hỏi về tính bền vững của thị trường. Khi một cổ phiếu quá lớn và gắn kết với toàn bộ nền kinh tế, rủi ro hệ thống sẽ gia tăng.

Các nhà đầu tư cần quan sát kỹ lưỡng chiếc giỏ đang chứa quá nhiều trứng, dù họ có đặt trứng của mình vào đó hay không.