Bước ngoặt trong chính sách tiền tệ

Bối cảnh và biện pháp chính sách tiền tệ 2026–2030

Đứng trước bài toán hóc búa để vừa duy trì tăng trưởng hai chữ số trong giai đoạn 2026–2030 và đồng thời đảm bảo an toàn thanh khoản, Chính phủ Việt Nam đã phát đi thông điệp chấp nhận sự đánh đổi ngắn hạn để kiến tạo nền tảng vững chắc cho dài hạn. Sự đánh đổi này được thể hiện qua việc nới lỏng các giới hạn an toàn tín dụng nhằm bơm vốn cho nền kinh tế, đồng thời triển khai chiến dịch triệt tiêu nền kinh tế ngầm và thúc đẩy dòng tiền nhàn rỗi chảy vào hệ thống ngân hàng chính thức.

NHNN dự kiến nâng tỷ lệ tối đa nguồn vốn ngắn hạn được dùng cho vay trung và dài hạn từ mức 30% lên 40%. Các chuyên gia cho rằng mức 40% chỉ nên áp dụng cho những ngân hàng có nền tảng quản trị rủi ro vững chắc và tỷ lệ an toàn vốn (CAR) cao, đồng thời áp dụng các chuẩn Basel III. Động thái này nhằm tháo gỡ điểm nghẽn vốn cho các dự án hạ tầng giao thông, chuyển đổi năng lượng, phát triển khu công nghiệp và nhà ở xã hội.

Song song với việc nới giới hạn, Thông tư 08/2026/TT-NHNN cho phép các ngân hàng tính lại 20% số tiền gửi có kỳ hạn vào công thức LDR, được xem như một chiếc van xả áp lực cho thanh khoản. Điều này giúp nhóm ngân hàng lớn (Big 4) có thêm hàng chục nghìn tỷ đồng dư địa tín dụng mà không bắt buộc tăng mạnh lãi suất huy động. Mục tiêu là duy trì sự ổn định thanh khoản đồng thời hỗ trợ vốn cho nền kinh tế thực.

Bên cạnh nội tệ, Chính phủ còn đẩy mạnh chiến dịch xóa bỏ nền kinh tế ngầm và cưỡng chế dòng tiền chuyển sang tài khoản ngân hàng. Nghị định 340/2025/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 9/2/2026 quy định mọi giao dịch mua bán vàng từ 20 triệu đồng trở lên phải thanh toán không dùng tiền mặt; vi phạm sẽ bị phạt và người dân có thể bị phạt từ 10–20 triệu đồng, trong khi các tổ chức vi phạm chịu mức phạt gấp đôi. Đối với hóa đơn, từ ngày 1/6/2025 theo Nghị định 70/2025/NĐ-CP các hộ kinh doanh có doanh thu từ 1 tỷ đồng/năm trở lên phải áp dụng hoá đơn điện tử, và Luật Thuế 2025 bắt buộc thanh toán không dùng tiền mặt với các chi phí từ 5 triệu đồng trở lên để được khấu trừ chi phí. Điều này được xem như một gọng kềm buộc mọi thành phần kinh tế chuyển đổi số.

Trong bối cảnh ngoại hối, quý 1/2026 ghi nhận dòng kiều hối chuyển về TP.HCM giảm 15.6% so với quý trước, chỉ còn khoảng 2 tỷ USD, buộc NHNN phải giám sát chặt chẽ và xử phạt mạnh tay đối với hoạt động ngoại hối trái phép theo Nghị định 340/2025/NĐ-CP. Song song, NHNN cũng chỉ đạo chấm dứt các chương trình cho vay VND cầm cố bằng ngoại tệ nhằm ngăn chặn lách luật và đô la hóa. Các động thái này nhằm cân bằng giữa nhu cầu vốn trung–dài hạn và sự ổn định của đồng tiền quốc gia.

Về triển vọng dài hạn, các biện pháp trên được kỳ vọng tạo ra sự cân bằng giữa tăng trưởng và ổn định hệ thống. Việc đóng cửa lỗ hổng chênh lệch lãi suất USD/VND và quản trị rủi ro thanh khoản sẽ đóng vai trò then chốt trong việc hạn chế tăng trưởng tín dụng ảo và duy trì động lực cho vốn đầu tư thực sự. Chính phủ cho thấy sẵn sàng chấp nhận một mức độ rủi ro thanh khoản ngắn hạn để phục vụ mục tiêu tăng trưởng, đồng thời xây dựng khung pháp lý kiên cố nhằm thúc đẩy chuyển đổi nền kinh tế sang số.

• 40% là giới hạn tối đa cho vốn ngắn hạn được dùng cho vay trung–dài hạn (so với 30%).
• Thông tư 08/2026/TT-NHNN cho phép tính lại 20% tiền gửi có kỳ hạn vào LDR.
• Nghị định 340/2025/NĐ-CP áp dụng thanh toán không dùng tiền mặt cho giao dịch vàng từ 20 triệu đồng trở lên, có hiệu lực từ 9/2/2026.
• Nghị định 70/2025/NĐ-CP bắt buộc hoá đơn điện tử từ 1/6/2025 và thanh toán không dùng tiền mặt với chi phí từ 5 triệu đồng.
• Quý 1/2026 có 2 tỷ USD kiều hối đổ về TP.HCM, giảm 15.6% so với quý trước, ảnh hưởng đến thanh khoản ngoại hối.
• NHNN đang tăng cường quản lý và chấn chỉnh hoạt động USD/VND để ngăn chặn đô la hóa và bảo vệ hệ thống ngân hàng.