Phát triển thị trường vốn để giảm gánh nặng cho tín dụng ngân hàng

Tổng quan về vai trò thị trường vốn và mục tiêu huy động vốn

Thị trường vốn được xác định là một trong những trụ cột để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng kinh tế cao giai đoạn 2026 - 2030. Tại hội thảo Giải pháp phát triển đồng bộ thị trường vốn do Tạp chí Nhà đầu tư tổ chức ngày 23/7, bà Hà Thu Giang, Vụ trưởng Vụ Tín dụng các ngành kinh tế (Ngân hàng Nhà nước), cho biết Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế từ 10% trở lên trong năm 2026, đồng thời kiểm soát lạm phát ở khoảng 4,5% và bảo đảm các cân đối lớn của nền kinh tế. Để đạt mục tiêu này, nhu cầu vốn đầu tư toàn xã hội năm 2026 ước khoảng 5,1 triệu tỷ đồng và giai đoạn 2026 - 2030 lên tới khoảng 38,5 triệu tỷ đồng.

Trong bối cảnh này, thị trường chứng khoán được kỳ vọng mở rộng quy mô và khả năng huy động vốn. Theo Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, đến ngày 30/6/2026 vốn hóa thị trường cổ phiếu đạt khoảng 10,8 triệu tỷ đồng, tương đương 82,6% GDP năm 2025. Thị trường hiện có 54 doanh nghiệp có vốn hóa trên 1 tỷ USD, trong đó 4 doanh nghiệp vượt 10 tỷ USD.

Quy mô thị trường trái phiếu niêm yết đạt khoảng 2,8 triệu tỷ đồng, tương đương 22,1% GDP và cho thấy vai trò của kênh vốn trung và dài hạn đang được đẩy mạnh nhằm giảm áp lực lên hệ thống ngân hàng.

Tiến triển huy động vốn và vai trò của thị trường vốn

Trong 6 tháng đầu năm 2026, tổng giá trị huy động vốn qua phát hành cổ phiếu và trái phiếu doanh nghiệp đạt khoảng 325.300 tỷ đồng, tăng 15,83% so với cùng kỳ năm trước. Những kết quả này cho thấy thị trường chứng khoán tiếp tục khẳng định vai trò là kênh dẫn vốn trung và dài hạn quan trọng, đóng góp vào tăng trưởng kinh tế và giảm phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng.

Khuyến nghị cơ cấu ngành nghề và sự tham gia của nhà đầu tư

Theo các ý kiến từ SHS, để thị trường vốn phát triển đồng bộ và minh bạch, cần thực hiện ba điều kiện chính. Thứ nhất, tạo điều kiện cho nhà đầu tư nước ngoài tham gia thị trường chứng khoán Việt Nam một cách thực chất và khuyến khích các doanh nghiệp FDI, tư nhân và nhà nước phát hành IPO và niêm yết. Thứ hai, cơ cấu ngành nghề trên thị trường chứng khoán cần phản ánh đầy đủ hơn cơ cấu của nền kinh tế, thay vì tập trung vào ngân hàng, tài chính và bất động sản chiếm 50 - 60% vốn hóa. Thứ ba, Việt Nam cần nhanh chóng phát triển lực lượng nhà đầu tư tổ chức, vì nhà đầu tư cá nhân hiện chiếm tỷ trọng lớn trong giao dịch và các quỹ dài hạn còn hạn chế.

• Ngân hàng, tài chính và bất động sản hiện chiếm phần lớn vốn hóa; cần bổ sung ngành sản xuất, công nghệ, tiêu dùng, hạ tầng, năng lượng và logistics.
• Phát triển nhà đầu tư tổ chức như quỹ hưu trí và quỹ đầu tư dài hạn để giảm biến động và tăng tính ổn định của dòng tiền đầu tư.
• Mở rộng cơ hội phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng và tăng cường sự tham gia của khu vực tư nhân và khu vực nước ngoài và các tổ chức tài chính phi ngân hàng.

Nỗ lực từ góc nhìn chính sách và kế hoạch dài hạn

Ở góc độ chính sách, PGS.TS. Nguyễn Hữu Huân, giảng viên Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh, cho rằng Trung tâm Tài chính quốc tế có thể bổ sung một kênh huy động vốn trung và dài hạn bên cạnh thị trường chứng khoán và trái phiếu. TS. Cấn Văn Lực, Chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV và thành viên Hội đồng Tư vấn Chính sách Tài chính - Tiền tệ Quốc gia, nhấn mạnh thị trường vốn cần phát triển nhanh hơn để đáp ứng nhu cầu vốn trung và dài hạn và giảm áp lực lên hệ thống ngân hàng. Ông đề xuất xây dựng một chương trình tổng thể cải cách và phát triển thị trường tài chính, đồng thời đa dạng hóa định chế tài chính và từng bước phát triển thị trường phái sinh, thị trường carbon và tài sản mã hóa theo lộ trình phù hợp.