Những tác động tích cực của quy định phát hành trái phiếu riêng lẻ mới

Khung pháp lý mới cho trái phiếu doanh nghiệp và nhận định của VIS Rating

Thị trường trái phiếu doanh nghiệp (TPDN) đang bước vào giai đoạn phát triển dưới khung pháp lý được cập nhật, khi Chính phủ ban hành Nghị định 200/2026/NĐ-CP ngày 5/6/2026 về chào bán trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ trong nước và trái phiếu doanh nghiệp phát hành ra thị trường quốc tế. Nghị định này đồng thời thay thế ba văn bản trước đây là Nghị định 153/2020/NĐ-CP, Nghị định 65/2022/NĐ-CP và Nghị định 08/2023/NĐ-CP.

Trong báo cáo góc nhìn tín nhiệm về thị trường TPDN mới phát hành, VIS Rating nhận định Nghị định 200 có tác động tích cực đến chất lượng tín nhiệm nhờ siết chặt điều kiện phát hành, tăng tính minh bạch và bảo vệ tốt hơn cho nhà đầu tư ở thị trường trái phiếu riêng lẻ – vốn chiếm khoảng 90% giá trị phát hành.

Theo VIS Rating, Nghị định 200 giúp nhà đầu tư phân hóa rủi ro giữa các tổ chức phát hành nhờ yêu cầu công bố chi tiết về khả năng trả nợ, đòn bẩy, tài sản bảo đảm (TSBĐ), mục đích sử dụng vốn, kế hoạch cơ cấu nợ và rủi ro triển khai dự án. Ngoài ra, khung pháp lý được hợp nhất từ các Nghị định 65, 08 và Luật Chứng khoán sửa đổi 2024 tạo thành một khung thống nhất cho điều kiện phát hành, công bố thông tin và yêu cầu đối với nhà đầu tư.

Việc có một khung pháp lý rõ ràng hơn dự kiến sẽ dần tạo điều kiện cho thị trường phục hồi giá trị phát hành mới. Tuy nhiên, VIS Rating cho rằng giới hạn tổng nợ phải trả trên vốn chủ sở hữu dưới 5 lần sẽ khiến các tổ chức phát hành đòn bẩy cao khó tiếp cận thị trường, từ đó dịch chuyển dòng vốn sang nhóm có chất lượng tốt hơn.

Trong khi đó, các trường hợp miễn trừ dành cho doanh nghiệp Nhà nước, định chế tài chính và công ty thực hiện dự án bất động sản có thể làm giảm tác động tổng thể của quy định, vì một số tổ chức phát hành quy mô lớn hoặc có rủi ro cao vẫn được miễn trừ. Thiếu xếp hạng tín nhiệm khiến nhà đầu tư khó đánh giá rủi ro và, theo VIS Rating, cơ chế định giá dựa trên rủi ro vẫn là một điểm yếu mang tính cấu trúc của thị trường; xếp hạng tín nhiệm mới được áp dụng có chọn lọc trong khi phần lớn trái phiếu cho nhà đầu tư tổ chức vẫn chưa xếp hạng.

“Số liệu giai đoạn thị trường biến động năm 2022 – 2023 cho thấy lãi suất danh nghĩa của các trái phiếu phát sinh chậm trả không thấp hơn đáng kể so với các trái phiếu không chậm trả, phản ánh khả năng phân hóa rủi ro còn hạn chế,” VIS Rating lưu ý. Các trường hợp chậm trả tập trung ở nhóm tổ chức phát hành bất động sản có đòn bẩy cao và các dự án mang tính đầu cơ chứ không đáp ứng nhu cầu thực tế. Việc thiếu minh bạch và thiếu xếp hạng tín nhiệm khiến nhà đầu tư khó đánh giá rủi ro, dẫn đến việc định giá và bù rủi ro không phản ánh đầy đủ mức độ rủi ro.

Về triển vọng, VIS Rating cho rằng Nghị định 200 dù có tác động tích cực đến chất lượng tín nhiệm nhưng vẫn chưa giải quyết được mọi tồn tại của thị trường. Nếu không mở rộng phạm vi áp dụng xếp hạng tín nhiệm, xây dựng đường cong lợi suất đáng tin cậy và nâng cao hiệu quả thực thi đối với tài sản bảo đảm, tiến trình cải cách sẽ bị giới hạn. Trong giai đoạn tới, trọng tâm cần chuyển từ biện pháp khắc phục sang phát triển hạ tầng để đo lường, định giá và giao dịch dựa trên rủi ro tín nhiệm.