445.000 tỷ margin: Cơ hội hay áp lực?

Phân tích: Dư nợ cho vay ký quỹ và đòn bẩy thị trường

Theo số liệu được công bố, dư nợ cho vay ký quỹ tại các công ty chứng khoán đã tăng từ khoảng 125.000 tỷ đồng cuối quý I/2023 lên 445.000 tỷ đồng vào cuối quý II/2026, đạt mức tăng hơn 3,5 lần. Điều này cho thấy nhà đầu tư ngày càng dùng đòn bẩy tài chính để mở rộng vị thế trên thị trường. Tuy nhiên, sự phụ thuộc quá lớn vào tín dụng ngân hàng làm gia tăng rủi ro khi chỉ số có xu hướng đảo chiều. Các chuyên gia nhấn mạnh nguy cơ thanh lý vị thế hàng loạt nếu thị trường đi vào trạng thái tiêu cực.

Trong khuôn khổ của Hội thảo về Giải pháp phát triển đồng bộ thị trường vốn ngày 23/7, TS. Cấn Văn Lực nêu ra các yếu tố rủi ro và định hướng phát triển. Ông cho biết có năm nhóm rủi ro chính gồm: biến động cao, dòng tiền tập trung ở một số ngành và doanh nghiệp lớn, tỷ trọng nhà đầu tư cá nhân cao theo tâm lý đám đông, tính minh bạch và chuyên nghiệp còn hạn chế, cùng với sự chưa đa dạng về sản phẩm và cơ cấu nhà đầu tư. Thêm vào đó, thị trường đối mặt với rủi ro an ninh mạng và tội phạm tài chính gia tăng.

• Biến động cao
• Dòng tiền tập trung vào một số ngành và doanh nghiệp lớn
• Tâm lý đám đông của nhà đầu tư cá nhân
• Thiếu minh bạch và tính chuyên nghiệp
• Rủi ro an ninh mạng và tội phạm tài chính

Để đạt mức tăng trưởng bình quân khoảng 10% đến năm 2030, tổng vốn đầu tư toàn xã hội giai đoạn 2026-2030 được dự báo cần khoảng 38,5 triệu tỷ đồng. Trong đó, vốn tư nhân trong và ngoài nước dự kiến đóng góp khoảng 25,5 triệu tỷ đồng, chiếm 65% tổng nhu cầu. Theo ông Lực, bài toán không chỉ là huy động thêm vốn mà còn phải mở rộng và nâng cao hiệu quả các kênh dẫn vốn.

Hiện nay, nguồn lực tài chính chủ yếu đến từ tín dụng ngân hàng, nhưng kênh này đã đến gần giới hạn về đòn bẩy. Xu hướng phát triển thị trường cổ phiếu, trái phiếu và quỹ đầu tư được cho là còn nhiều dư địa, nhưng chưa phát triển tương xứng với tiềm năng. Ông Lực kiến nghị ban hành một chương trình tổng thể cải cách thị trường tài chính, đa dạng hóa các định chế, và phát triển các kênh như thị trường phái sinh, tài chính xanh và tài chính số theo lộ trình phù hợp.

Quá trình phát triển thị trường vốn cần dựa trên ba nền tảng cốt lõi: thể chế đáng tin cậy, thông tin và dữ liệu minh bạch, và kỷ luật thị trường nghiêm minh. Điểm nghẽn được cho là nằm ở khung pháp lý cho các mô hình kinh doanh và sản phẩm tài chính mới còn chưa đủ rõ ràng; sở hữu chéo vẫn phức tạp và rủi ro liên thông giữa hệ thống tài chính và bất động sản cần được giám sát chặt chẽ hơn.