Công ty Chứng Khoán và Cuộc Đua Margin Nóng Lên

Dư nợ cho vay của CTCK vượt ngân hàng nhỏ

Tính đến cuối quý III/2026, tổng dư nợ cho vay tại các công ty chứng khoán (CTCK), bao gồm cho vay ký quỹ (margin) và ứng trước tiền bán, ước đạt 455.000 tỷ đồng, tăng khoảng 10.000 tỷ đồng so với cuối quý II. Riêng dư nợ margin đạt khoảng 440.000 tỷ đồng, tiếp tục lập kỷ lục mới. Con số này đã vượt quy mô tín dụng của một số ngân hàng thương mại nhỏ, cho thấy vai trò ngày càng lớn của các CTCK trong việc cung cấp vốn cho thị trường.

Toàn thị trường hiện có 18 CTCK sở hữu dư nợ cho vay trên 10.000 tỷ đồng, trong đó 5 doanh nghiệp gồm TCBS, SSI, VPBankS, VPS và HSC có dư nợ vượt 1 tỷ USD. Dẫn đầu là Chứng khoán Kỹ Thương (TCBS) với gần 55.000 tỷ đồng, tăng hơn 3.000 tỷ đồng trong quý III. Chứng khoán VPBank (VPBankS) vươn lên vị trí thứ hai, vượt SSI và ghi nhận 8 quý tăng liên tiếp. Ngoài ra, các CTCK như ACBS, Vietcap, VCBS, SHS, KAFI, HDS và BSC cũng đạt mức dư nợ kỷ lục, riêng HDS tăng gấp 10 lần so với đầu năm sau khi tăng vốn lên gần 11.000 tỷ đồng.

Lợi thế thuộc về nhóm có ngân hàng mẹ

Theo thống kê, 12 CTCK có ngân hàng đứng sau gồm TCBS, VPBankS, ACBS, Vietcap, MBS, VCBS, VIX, SHS, LPBS, KAFI, HDS và BSC có tổng dư nợ cho vay khoảng 240.000 tỷ đồng, chiếm hơn một nửa toàn thị trường. Riêng quý III, nhóm này tăng gần 14.000 tỷ đồng, cao hơn mức tăng của toàn ngành. Lợi thế này đến từ khả năng huy động vốn và hệ sinh thái khách hàng của ngân hàng mẹ, giúp các CTCK mở rộng hạn mức cho vay và cạnh tranh bằng lãi suất.

Tuy nhiên, theo FiinRatings, khi khoảng cách chi phí vốn giữa các nhóm CTCK dần thu hẹp, hiệu quả của cuộc đua margin sẽ phụ thuộc vào chất lượng khách hàng, năng lực định giá khoản vay và quản trị rủi ro. Quy mô lớn chỉ mang lại lợi thế khi đi kèm khả năng kiểm soát chất lượng tài sản và chi phí huy động vốn. Cần phân biệt hoạt động cho vay margin với tín dụng ngân hàng, vì CTCK có khuôn khổ pháp lý và yêu cầu an toàn riêng.

Rủi ro tiềm ẩn và bài toán quản trị

Trong quý III/2026, lợi nhuận toàn ngành chứng khoán giảm 42% so cùng kỳ, chỉ đạt khoảng 11.000 tỷ đồng, trong khi thu nhập từ cho vay và phải thu vẫn tăng 34%, đạt 12.300 tỷ đồng. Đây là quý thứ 11 liên tiếp nguồn thu này lập kỷ lục. TCBS thu hơn 1.500 tỷ đồng, SSI và VPBankS mỗi công ty thu trên 1.000 tỷ đồng từ cho vay trong quý. Sự đối lập này cho thấy hoạt động cấp vốn đang trở thành trụ cột doanh thu, nhưng tiềm ẩn rủi ro tập trung tín dụng.

Rủi ro lớn nhất đến từ việc dư nợ phân bổ vào một số ít khách hàng lớn, đặc biệt là các khoản vay tổ chức hoặc repo. Nếu khách hàng gặp khó khăn về dòng tiền hoặc tài sản bảo đảm mất giá, khoản vay có thể tạo ra tổn thất đáng kể. Với khoản vay margin, khi giá cổ phiếu giảm sâu, áp lực bán giải chấp có thể khiến thị trường suy giảm mạnh hơn. Do đó, các CTCK cần chú trọng tỷ lệ dư nợ trên vốn, mức độ tập trung khách hàng, chất lượng tài sản bảo đảm và khả năng thu hồi nợ.

Cuộc đua cho vay đặt ra hai bài toán song song: vừa là động lực tăng trưởng, vừa là thách thức về huy động vốn và quản trị rủi ro. FiinRatings chỉ ra rằng lợi thế cạnh tranh dần chuyển từ tiếp cận vốn sang năng lực quản lý rủi ro và định giá khoản vay. Việc phụ thuộc nhiều vào nguồn vốn vay ngân hàng cũng khiến các CTCK nhạy cảm hơn với biến động lãi suất và áp lực tái cấp vốn.