Khơi thông trái phiếu xanh: Động lực mới cho kinh tế bền vững

Thị trường trái phiếu xanh Việt Nam: Chuyển dịch từ quy mô sang chất lượng

Thị trường trái phiếu xanh và bền vững tại Việt Nam đang bước vào giai đoạn tăng tốc với nhiều tín hiệu phục hồi tích cực. Theo dữ liệu từ FiinRatings, năm 2025 ghi nhận giá trị phát hành đạt 3.407 tỷ đồng qua 5 giao dịch, điều chỉnh từ mức 10.325 tỷ đồng qua 6 đợt phát hành của năm 2024.

Dù quy mô còn khiêm tốn so với tổng dư nợ trái phiếu doanh nghiệp, thị trường đang ghi nhận bước chuyển dịch chiến lược từ mở rộng quy mô sang củng cố chất lượng. Bà Đinh Thúy Hằng, Trưởng bộ phận Trái phiếu xanh và Tài chính bền vững của FiinRatings, nhận định sự sụt giảm về giá trị phát hành phản ánh xu hướng ưu tiên tính minh bạch và chuẩn hóa công bố thông tin.

Bối cảnh toàn cầu và điểm sáng nội địa

Trên thị trường toàn cầu, khối lượng phát hành trái phiếu bền vững năm 2025 giảm 19% xuống còn 866 tỷ USD, trong khi tổng thị trường trái phiếu toàn cầu tăng gần 11% vượt mốc 10.000 tỷ USD. Ông Erik Christianto từ S&P Global Ratings cho rằng bối cảnh này đòi hỏi các thị trường mới nổi như Việt Nam phải nhanh chóng củng cố nền tảng hạ tầng tài chính.

Tại thị trường nội địa, điểm sáng là sự tham gia đa dạng của các doanh nghiệp phi tài chính trong lĩnh vực hạ tầng nước, tái chế nhựa, tái chế giấy và nông nghiệp xanh. Điển hình là đợt phát hành trái phiếu xanh kỳ hạn 20 năm trị giá 317 tỷ đồng của Công ty TNHH Truyền dẫn Nước sạch Xuân Mai - Hà Nội, thuộc nhóm kỳ hạn dài nhất tại Việt Nam trong hơn một thập kỷ.

Lợi thế của nguồn vốn dài hạn

Ngân hàng Thế giới ước tính Việt Nam cần khoảng 368 tỷ USD tài chính xanh đến năm 2040 để hiện thực hóa cam kết phát thải ròng bằng 0, trong đó gần một nửa dự kiến từ khu vực tư nhân. Tuy nhiên, trái phiếu xanh hiện chỉ chiếm khoảng 0,2% tổng quy mô thị trường trái phiếu doanh nghiệp hơn 1,4 triệu tỷ đồng.

Bà Đinh Thúy Hằng nhấn mạnh trái phiếu xanh là công cụ chiến lược giúp doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn kỳ hạn dài từ 10 đến 20 năm, cao hơn nhiều so với kỳ hạn trung bình khoảng 3 năm của thị trường hiện tại. Điều này giảm áp lực đáo hạn và tái cấp vốn cho các dự án hạ tầng thâm dụng vốn.

Hoàn thiện khung pháp lý để phát triển bền vững

Luật sư Trần Hậu, Đoàn luật sư TP Đà Nẵng, đánh giá muốn thị trường phát triển đúng kỳ vọng cần xây dựng cơ chế bảo đảm tính minh bạch, trách nhiệm giải trình và niềm tin của nhà đầu tư. Các quy định chuyên biệt cần được thiết lập để nhận diện và xử lý hiện tượng tẩy xanh khi doanh nghiệp dán nhãn xanh nhưng không tạo ra lợi ích môi trường thực tế.

Chính phủ đã ban hành Quyết định 21/2025 quy định tiêu chí môi trường và việc xác nhận dự án đầu tư thuộc danh mục phân loại xanh. Luật Thuế Thu nhập Doanh nghiệp 2025 cũng đưa ra chính sách miễn thuế đối với thu nhập từ lãi trái phiếu xanh, kết hợp với đề xuất hỗ trợ lãi suất 2% để gia tăng sức hút với nhà đầu tư tổ chức.

Chuyên gia pháp lý đề xuất Việt Nam cần nghiên cứu các chính sách hỗ trợ như giảm phí niêm yết, áp dụng cơ chế luồng xanh trong phê duyệt hồ sơ phát hành và xây dựng chế tài nghiêm khắc đối với hành vi sử dụng vốn sai mục đích xanh. Khi quyền lợi nhà đầu tư được bảo vệ bằng hành lang pháp lý đủ mạnh, thị trường trái phiếu xanh Việt Nam mới có thể thực sự cất cánh và trở thành kênh dẫn vốn bền vững cho nền kinh tế.