Siết tư vấn chứng khoán chui: Thách thức mang tên KOL tài chính

Khái quát chung về hoạt động tư vấn chứng khoán trên mạng xã hội

Hoạt động tư vấn tài chính và chứng khoán trên các nền tảng số đang gia tăng nhanh chóng, đồng hành cùng sự bùng nổ của lực lượng nhà đầu tư cá nhân. TikTok, Facebook, YouTube, Telegram và Zalo đang trở thành những “đại bản doanh” cho KOL tài chính, YouTuber và các nhóm đầu tư có hàng nghìn người theo dõi. Nhiều video phân tích cổ phiếu, dự báo thị trường và lời mời tham gia các “room VIP” hay cộng đồng đầu tư được lan truyền nhanh chóng.

Các KOL thường tận dụng khả năng lan truyền để kiếm tiền từ khóa học, phí tham gia nhóm và quảng cáo, thậm chí hợp tác thương mại hay tư vấn riêng. Sự phổ biến của các cộng đồng đầu tư khép kín khiến thông tin dễ bị thiếu minh bạch và khó kiểm chứng. Trong bối cảnh đó, cơ quan quản lý liên tục cảnh báo và yêu cầu siết chặt hoạt động tư vấn chứng khoán không phép trên không gian số.

Nhà đầu tư dễ bị tác động bởi tâm lý FOMO và sự lôi kéo từ các thuật toán mạng xã hội, khiến mạng xã hội trở thành môi trường thuận lợi cho hoạt động tư vấn trái phép. Theo một chuyên gia tài chính tại TP.HCM, nền tảng số cho phép tiếp cận công chúng với chi phí rất thấp và khả năng lan tỏa cao, trong khi các công ty chứng khoán phải tuân thủ quy trình tư vấn nghiêm ngặt.

Khảo sát ban đầu cho thấy sự kết hợp giữa thuật toán lan truyền, động lực tài chính cá nhân và khả năng xây dựng cộng đồng có thể tạo ra ảnh hưởng lớn lên quyết định của hàng nghìn nhà đầu tư, dù đó chỉ là một bài đăng hay video đơn lẻ. Điều này đặt ra thách thức lớn cho cơ quan quản lý trong việc xác định hành vi có mục đích trục lợi hay thao túng thị trường.

Khung pháp lý và thách thức thực thi

Dù hệ thống pháp luật Việt Nam đã quy định rõ hoạt động tư vấn đầu tư và các hành vi bị cấm, việc xử lý các KOL trên mạng xã hội gặp nhiều khó khăn. Theo Luật sư Trần Tuấn Anh, Giám đốc Công ty Luật Minh Bạch, hoạt động tư vấn hợp pháp chỉ được thực hiện bởi các công ty chứng khoán hoặc công ty quản lý quỹ được cấp phép, và người hành nghề phải có chứng chỉ hành nghề. Trong khi đó, nhiều đối tượng tư vấn “chui” thiếu chứng chỉ và dựa vào hình ảnh chuyên gia để thu hút người xem.

Luật sư Trần Đức Phượng cho rằng ranh giới giữa quan điểm cá nhân và tư vấn đầu tư trái phép rất mong manh, và không thể kết luận dựa trên một bài đăng hay video đơn lẻ. Có trường hợp hoạt động theo mô hình có tổ chức, phân công vai trò và dùng nhiều tài khoản nhằm tạo hiệu ứng lan truyền để thu lợi. Điều này đòi hỏi cơ quan quản lý phải chứng minh được mối liên hệ giữa nội dung công khai và mục đích trục lợi, cũng như sự phối hợp giữa các chủ thể liên quan.

Đây là lý do vì sao xử lý các trường hợp vi phạm còn đang khó khăn: cần thu thập chứng cứ số, xác minh dòng tiền và làm rõ mối quan hệ giữa các tài khoản. Các chuyên gia cho rằng quản lý nên tập trung vào hành vi thay vì đánh đồng tất cả KOL tài chính với tư vấn trái phép. Cần minh bạch lợi ích liên quan, kiểm soát các hội nhóm thu phí và xử lý các khoản lợi bất chính nếu có.

Định hướng quản lý và bảo vệ nhà đầu tư

Trong bối cảnh hoạt động đầu tư ngày càng dịch chuyển lên môi trường số, thách thức đối với cơ quan quản lý không phải ở việc ban hành thêm quy định mà ở khả năng nhận diện và thu thập chứng cứ kịp thời trước các mô hình tư vấn biến đổi liên tục. Việc quản lý nên dựa trên hành vi và tác động thực tế đến người dùng thay vì chỉ đánh đồng nền tảng sử dụng. Các cơ quan cần làm rõ mối quan hệ giữa người cung cấp nội dung, nguồn lợi và ảnh hưởng đến quyết định đầu tư.

Đồng thời, nhà đầu tư nên thận trọng với các khuyến nghị công khai và hiểu rõ lợi ích đằng sau mỗi lời phân tích hay lời mời tham gia nhóm trả phí. Sự phối hợp giữa nhà quản lý, nền tảng số và cộng đồng chuyên gia có đạo đức nghề nghiệp được xem là yếu tố then chốt để tăng tính minh bạch và bảo vệ quyền lợi người đầu tư trong thời gian tới.

Điểm nắm bắt chính

• Mạng xã hội trở thành sân chơi cho KOL tài chính và các nhóm đầu tư.
• Hoạt động này gây áp lực lên quản lý khi thông tin thiếu minh bạch và có mục đích thu lợi.
• Khung pháp lý hiện có nhưng việc chứng minh hành vi trái phép trên mạng khó khăn và đòi hỏi bằng chứng rõ ràng.
• Cần quản lý theo hành vi, minh bạch lợi ích và tăng cường giám sát các nhóm thu phí.