Kết luận thanh tra do Thanh tra Chính phủ công bố ngày 20/4 cho thấy dự án Usilk City đang đối mặt với nhiều thách thức về tiến độ, pháp lý và dòng tiền. Dự án có quy mô hơn 2.700 căn hộ với tổng vốn khoảng 10.000 tỷ đồng, và kết quả này ảnh hưởng đến quyền lợi người mua cũng như tình hình tài chính của các bên liên quan.
Trọng tâm của vụ việc tập trung ở Sông Đà Thăng Long (STL), đơn vị được giao dự án khi chưa đáp ứng điều kiện tài chính nhưng vẫn triển khai một dự án lớn. Trong giai đoạn 2009-2012, STL huy động tới 8.456 tỷ đồng, trong đó có hơn 4.000 tỷ đồng từ người mua nhà. Tuy nhiên, hơn 5.300 tỷ đồng đã bị sử dụng sai mục đích, khiến dòng tiền dự án bị đứt gãy.
Hệ quả là dự án rơi vào tình trạng thi công cầm chừng suốt hơn một thập kỷ. Sau 16 năm, mới chỉ có 4/13 tòa được hoàn thiện, phần còn lại vẫn là các khối nhà dở dang và xuống cấp, gây lãng phí lớn cho người mua.
Không chỉ dự án gặp khó khăn về tiến độ, tình hình tài chính của Sông Đà Thăng Long cũng phản ánh độ khó khăn: từ mức lỗ 17,4 tỷ đồng năm 2011 đến mức lỗ gần 970 tỷ đồng năm 2014, và giai đoạn 2012-2016 liên tục thua lỗ. Đến năm 2015, tổng tài sản vượt 5.000 tỷ đồng nhưng nợ phải trả đã vượt 7.200 tỷ đồng, với vốn chủ sở hữu âm trên 2.200 tỷ.
Trong bối cảnh đó, HPX (Hải Phát Thủ đô) tham gia tiếp quản tòa CT2-105 từ đầu năm 2017. Tuy nhiên, quá trình chuyển nhượng chưa giải quyết triệt để các vướng mắc pháp lý với khách hàng cũ và tái khởi động dự án mang tính cục bộ hơn là tái cấu trúc toàn diện cho Usilk City.
Về mặt tài chính của các bên liên quan, HPX cho thấy mô hình tài chính phức tạp: nhiều khoản thu tài chính hàng trăm tỷ đồng đã hỗ trợ lợi nhuận, trong khi nợ phải trả duy trì ở mức cao khoảng 5.000 tỷ đồng, phần lớn là “nợ khác”. Đỉnh điểm vào năm 2022, áp lực trái phiếu gần 2.600 tỷ đồng đã khiến cổ phiếu của HPX lao dốc tới khoảng 85%.
Usilk City được xem là ví dụ rõ nét về rủi ro trong phát triển dự án bất động sản: từ việc chọn chủ đầu tư có năng lực hạn chế, huy động vốn và quản trị dòng tiền cho tới cách xử lý hậu quả bằng việc chuyển nhượng từng phần. Dù có sự tham gia của các đơn vị khác, nút thắt lớn nhất vẫn ở pháp lý, dòng tiền và trách nhiệm với khách hàng đã bỏ tiền mua nhà.
Đối với người mua bất động sản, bài học quan trọng là cần thẩm định kỹ yếu tố pháp lý, dòng tiền và năng lực của chủ đầu tư trước khi tham gia vào một dự án lớn. Khi một dự án bị đứt gãy từ gốc, rủi ro sẽ tập trung ở người mua nhà, chứ không chỉ ở chủ đầu tư hay bên liên quan.
Thông tin này sẽ tiếp tục được cập nhật khi có diễn tiến mới từ các cơ quan chức năng và các bên liên quan tới Usilk City và các dự án tương tự.