Nâng hạng chứng khoán: Đường dài cho dòng vốn ngoại

Ngày 21/9, thị trường chứng khoán Việt Nam chính thức được FTSE Russell nâng hạng từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi thứ cấp. Sự kiện này được kỳ vọng mở ra cơ hội tiếp cận dòng vốn quốc tế, tuy nhiên các chuyên gia và nhà đầu tư cho rằng đây mới chỉ là bước khởi đầu của một hành trình dài, đòi hỏi sự cải thiện đồng bộ về hạ tầng và thể chế.

Dòng vốn ngoại chưa thể bùng nổ ngay

Theo anh Phạm Văn Hải, một nhà đầu tư lâu năm tại Hà Nội, tác động tích cực từ quyết định nâng hạng đã xuất hiện từ tháng 10/2025 nhưng dòng vốn ngoại chưa quay trở lại rõ nét. Khối ngoại vẫn liên tục bán ròng, cho thấy việc phân bổ vốn của các quỹ nước ngoài phụ thuộc vào nhiều yếu tố như tỷ giá, định giá cổ phiếu, giới hạn sở hữu và bối cảnh tài chính quốc tế, chứ không chỉ riêng quyết định nâng hạng.

Ông Hoàng Nam, Giám đốc Khối Nghiên cứu và Phân tích của Chứng khoán Vietcap, cho biết có khoảng 27 cổ phiếu Việt Nam được đưa vào diện hưởng lợi trong đợt đầu, thấp hơn dự báo 29 cổ phiếu trước đó. Vietcap ước tính dòng vốn từ các quỹ chỉ số có thể đạt 2-3 tỷ USD, giải ngân qua 4 đợt, với đợt đầu khoảng 200-300 triệu USD. Riêng nhóm VIC, VHM có thể chiếm tới 44% dòng tiền của nhóm cổ phiếu vốn hóa lớn, và nếu tính thêm VPL, VRE thì tỷ trọng lên tới 47% trong rổ 27 mã.

Nguồn hàng và chất lượng thị trường quyết định sức hút

Ngoài dòng vốn thụ động, Vietcap ước tính dòng vốn chủ động có thể đạt 3-6 tỷ USD nhưng thời điểm giải ngân khó xác định. Thực tế, nhà đầu tư nước ngoài đã rút khoảng 3,5 tỷ USD từ đầu năm, sau mức 5 tỷ USD của năm trước. Các quỹ ETF chỉ chiếm 7-8% tổng giá trị bán ròng, cho thấy không thể quy toàn bộ lượng vốn rút ra cho các quỹ chủ động.

Tỷ lệ sở hữu của khối ngoại tại thị trường Việt Nam đã giảm từ khoảng 15% xuống còn hơn 11% sau 5 năm bán ròng. Hiện chỉ khoảng 5 cổ phiếu chạm giới hạn sở hữu nước ngoài, đồng nghĩa với dư địa room ngoại còn khá lớn. Tuy nhiên, để dòng vốn thực sự được giải ngân, cần có những doanh nghiệp đáp ứng các tiêu chí về quy mô, thanh khoản, tăng trưởng và định giá hấp dẫn.

Một đợt IPO trong lĩnh vực bán lẻ được Vietcap dẫn chứng cho thấy hơn 90% lượng vốn tham gia đến từ nhà đầu tư tổ chức, trong đó khối ngoại chiếm khoảng 73%. Điều này khẳng định nhu cầu lớn của nhà đầu tư quốc tế đối với nguồn hàng chất lượng, không chỉ dựa trên chỉ số P/E mà còn gắn với triển vọng tăng trưởng, khả năng sinh lời và chính sách cổ tức.

Các thương vụ tiềm năng như WinCommerce, Bách Hóa Xanh, Long Châu và phương án thoái vốn tại Petrolimex có thể đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp nguồn hàng mới. Bên cạnh đó, việc rút ngắn thời gian từ IPO đến niêm yết, cải thiện cơ chế giao dịch và hướng tới hệ thống đối tác bù trừ trung tâm (CCP) sẽ nâng cao khả năng tiếp cận của nhà đầu tư quốc tế.

Kỳ vọng và định giá

Agriseco ước tính tổng dòng vốn nước ngoài có thể đạt 7-9 tỷ USD trong 1-2 năm tới, trong đó dòng vốn thụ động khoảng 2-3 tỷ USD. Hiện P/E của VN-Index ở mức khoảng 12,3 lần, thấp hơn mức trung bình 10 năm là 15,2 lần, tạo điều kiện thuận lợi cho việc thu hút dòng vốn. Nhóm doanh nghiệp vốn hóa lớn, thanh khoản cao và đáp ứng các tiêu chí của FTSE GEIS được xem là nhóm có khả năng hấp thụ vốn tốt nhất.

Ông Nguyễn Thế Minh từ Chứng khoán An Bình nhấn mạnh tác động trực tiếp của nâng hạng là thu hút thêm dòng vốn từ các quỹ chủ động và thụ động, đồng thời giảm sự phụ thuộc vào dòng tiền của nhà đầu tư cá nhân. Bà Nguyễn Ngọc Anh – Tổng Giám đốc Quản lý quỹ SSI cho biết số lượng tài khoản khách hàng quan tâm đến thị trường đã tăng hơn 50% trong một năm, với sự mở rộng từ khu vực Đông Á sang Mỹ và các thị trường phát triển.

Sau ngày 21/9, bài toán không chỉ là thu hút thêm vốn mà còn là duy trì vị thế mới. Chất lượng hàng hóa, tính minh bạch, tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng, room ngoại và hạ tầng giao dịch sẽ tiếp tục quyết định khả năng giữ chân dòng vốn quốc tế. Khi nguồn hàng đủ lớn, doanh nghiệp có chất lượng và các điều kiện tiếp cận được cải thiện, dòng vốn quốc tế mới có thêm cơ sở để mở rộng và lan tỏa trên diện rộng.