Trái phiếu doanh nghiệp được xếp hạng tín nhiệm chiếm 1,6% tổng giá trị phát hành năm 2025

Tầm quan trọng và quy mô thị trường xếp hạng tín nhiệm ở Việt Nam năm 2025

Theo Bộ Tài chính, giá trị trái phiếu doanh nghiệp được xếp hạng tín nhiệm trong năm 2025 ước đạt 10,2 nghìn tỷ đồng, tương đương 1,6% tổng giá trị trái phiếu phát hành. Nhiều doanh nghiệp vẫn chưa nhận thức đầy đủ vai trò của xếp hạng tín nhiệm và lo ngại chi phí, thời gian thực hiện cũng như rủi ro lộ thông tin hoặc kết quả xếp hạng không như kỳ vọng.

Điểm nhấn dự thảo Tờ trình và Báo cáo tổng kết thi hành Nghị định 88/2014/NĐ-CP cho thấy thị trường xếp hạng tín nhiệm Việt Nam đã hình thành sau hơn 10 năm và dần mở rộng hoạt động, dù quy mô vẫn còn khiêm tốn.

• Saigon Ratings (Công ty Cổ phần Sài Gòn Phát Thịnh Ratings)
• FiinRatings (Công ty Cổ phần FiinRatings)
• VIS Rating (Công ty Cổ phần xếp hạng tín nhiệm Đầu tư Việt Nam)
• S&I (Công ty Cổ phần xếp hạng tín nhiệm S&I)
• Thiên Minh (Công ty Cổ phần XHTN Thiên Minh)

Theo dữ liệu đến hết năm 2025, 5 công ty trên được cấp phép cung cấp dịch vụ xếp hạng tín nhiệm và có vốn điều lệ từ 26,875 tỷ đồng đến 194,64 tỷ đồng.

Bộ Tài chính cho biết đã thực hiện kiểm tra định kỳ việc tuân thủ quy định đối với các doanh nghiệp xếp hạng tín nhiệm theo Nghị định 88. Qua kiểm tra, cơ quan quản lý ghi nhận một số hạn chế như công bố thông tin chưa đầy đủ khi khách hàng chuyển đổi dịch vụ hoặc thanh lý hợp đồng trước thời hạn; việc lựa chọn nhân sự tham gia hợp đồng xếp hạng tín nhiệm chưa bảo đảm yêu cầu; quy trình, quy chế nội bộ về phòng ngừa rủi ro chưa được xây dựng và triển khai đầy đủ. Bộ Tài chính đã có văn bản yêu cầu các doanh nghiệp khắc phục và chấn chỉnh các tồn tại trong hoạt động.

Đến hết năm 2025, 5 công ty trên đã ký kết 228 hợp đồng cung cấp dịch vụ xếp hạng tín nhiệm. Trong đó, 174 hợp đồng xếp hạng doanh nghiệp và tổ chức phát hành (chiếm khoảng 76,3%); 37 hợp đồng xếp hạng quản trị nội bộ doanh nghiệp (chiếm khoảng 16,2%); và 17 hợp đồng xếp hạng công cụ nợ (chiếm khoảng 7,5%.

• Trong số các hợp đồng xếp hạng công cụ nợ có 16 hợp đồng đối với trái phiếu doanh nghiệp phát hành riêng lẻ và 1 hợp đồng đối với trái phiếu doanh nghiệp chào bán ra công chúng.

Theo dự toán, tổng doanh thu của các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ xếp hạng tín nhiệm đến cuối năm 2025 ước đạt khoảng 62 tỷ đồng, tăng khoảng 20% so với 2024. Giá trị trái phiếu doanh nghiệp phát hành có sử dụng dịch vụ xếp hạng tín nhiệm đạt khoảng 10,2 nghìn tỷ đồng, gấp 3,1 lần so với năm 2024 và chiếm khoảng 1,6% tổng giá trị trái phiếu doanh nghiệp phát hành trong năm 2025.

Theo Bộ Tài chính, thị trường xếp hạng tín nhiệm tại Việt Nam còn ở giai đoạn đầu phát triển. Hoạt động chủ yếu tập trung vào xếp hạng doanh nghiệp và tổ chức phát hành, trong khi số lượng hợp đồng xếp hạng công cụ nợ còn hạn chế.

Quy định và tiến trình pháp lý hướng tới mở rộng phạm vi hoạt động

Theo lộ trình quy định, từ ngày 1/1/2023, một số trường hợp phát hành trái phiếu doanh nghiệp ra công chúng phải có kết quả xếp hạng tín nhiệm; từ ngày 1/1/2024 áp dụng đối với một số trường hợp phát hành trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ. Từ ngày 1/1/2026, theo Luật Chứng khoán sửa đổi và Nghị định 245/2025/NĐ-CP, trái phiếu doanh nghiệp chào bán ra công chúng và trái phiếu doanh nghiệp phát hành riêng lẻ cho nhà đầu tư cá nhân đều phải được xếp hạng tín nhiệm.

Bộ Tài chính nhận định nhu cầu sử dụng dịch vụ xếp hạng tín nhiệm chịu ảnh hưởng của diễn biến thị trường trái phiếu. Biến động kinh tế vĩ mô, tâm lý nhà đầu tư và dòng tiền có thể làm giảm số lượng doanh nghiệp phát hành và nhu cầu sử dụng dịch vụ xếp hạng tín nhiệm tại một số thời điểm.

Mở rộng phạm vi hoạt động cho các Công ty xếp hạng tín nhiệm và yêu cầu quản trị nội bộ

• Vốn điều lệ tối thiểu được đề xuất tăng từ 15 tỷ đồng lên 25 tỷ đồng; doanh nghiệp phải duy trì mức vốn này trong suốt quá trình hoạt động.
• Mở rộng phạm vi hoạt động ngoài xếp hạng doanh nghiệp/ tổ chức và công cụ nợ, sang cung cấp thông tin về xếp hạng tín nhiệm, đào tạo, cập nhật kiến thức và các dịch vụ liên quan theo quy định pháp luật.
• Yêu cầu tuyệt đối về không xung đột lợi ích: doanh nghiệp không được mua nắm cổ phần hay công cụ nợ của tổ chức được xếp hạng khi đang thực hiện hợp đồng; không được cung cấp dịch vụ cho người liên quan; không có quan hệ cổ đông hoặc lợi ích liên kết.
• Nhân sự: Tổng giám đốc hoặc Giám đốc phải có bằng đại học trở lên và tối thiểu 10 năm kinh nghiệm, tối thiểu 5 thành viên Hội đồng xếp hạng tín nhiệm và 5 chuyên viên phân tích có chuẩn mực theo quy định. Mỗi hợp đồng xếp hạng phải có ít nhất 3 thành viên trong Hội đồng.
• Chính sách công khai: doanh nghiệp xếp hạng tín nhiệm phải công bố trên trang điện tử các thông tin về giấy chứng nhận, vốn điều lệ, danh sách cổ đông có sở hữu trên 5% và phương pháp xếp hạng, kết quả, cùng các trường hợp chấm dứt hợp đồng hoặc thu hồi kết quả xếp hạng.
• Quy trình xếp hạng tín nhiệm được chuẩn hóa: ký hợp đồng, phân công chuyên viên, thành lập Hội đồng, rà soát xung đột lợi ích, thu thập và phân tích thông tin, công bố kết quả, theo dõi và cập nhật kết quả suốt thời hạn hợp đồng.
• Phương pháp xếp hạng: cần thống nhất cho từng loại nghĩa vụ nợ và ngành nghề, kết hợp đánh giá định lượng và định tính, xem xét rủi ro vĩ mô, thị trường, quản trị và tài chính, đồng thời công khai cơ sở phương pháp.
• Nhân sự cho cơ quan xếp hạng tín nhiệm phải đáp ứng tiêu chuẩn cao và có đầy đủ nội dung liên quan cho từng hợp đồng xếp hạng.

Trách nhiệm bồi thường và quản trị nội bộ trong hợp đồng xếp hạng tín nhiệm

• Dự thảo bổ sung yêu cầu doanh nghiệp xếp hạng tín nhiệm quy định rõ trách nhiệm bồi thường thiệt hại phát sinh do sai sót trong quá trình cung cấp dịch vụ.
• Đồng thời, cần thành lập bộ phận kiểm soát nội bộ độc lập với bộ phận kinh doanh và các bộ phận khác liên quan để quản lý xung đột lợi ích, giám sát tuân thủ quy trình và tính độc lập của hoạt động xếp hạng.
• Bộ phận này sẽ thực hiện kiểm toán độc lập định kỳ và chịu trách nhiệm công khai các yếu tố liên quan trên trang thông tin điện tử của doanh nghiệp.

Những nội dung trên cho thấy mục tiêu nâng cao tính độc lập, minh bạch và quản trị rủi ro của ngành xếp hạng tín nhiệm, đồng thời tăng cường vốn và niềm tin cho thị trường trái phiếu Việt Nam trong tương lai.