Nguồn vốn tái định hình cuộc đua ngành chứng khoán

Tái hình dung đua ngành chứng khoán dựa trên nguồn vốn

Thanh khoản thị trường chứng khoán Việt Nam đã duy trì ở mức cao kể từ khi hệ thống giao dịch mới được đưa vào vận hành. Giá trị giao dịch đạt và thậm chí có lúc vượt ngưỡng 40.000 tỷ đồng mỗi phiên, cho thấy sự cải thiện đáng kể về thanh khoản so với thời kỳ đỉnh điểm năm 2021.

Song song với thanh khoản tăng, nội tại ngành chứng khoán đang chứng kiến một sự dịch chuyển đáng kể về mô hình kinh doanh. Mảng môi giới đã không còn là “mỏ vàng” như trước kia do cuộc đua miễn phí giao dịch khiến biên lợi nhuận từ môi giới thu hẹp và cạnh tranh ngày càng gay gắt.

Caption: Giá trị cho vay ký quỹ (tỷ đồng), lợi suất và thị phần cho vay tăng trưởng qua các năm. Ảnh: FiRatings

Cuộc đua mới đang chuyển cán cân quyền lực sang các doanh nghiệp có quy mô vốn lớn, khả năng huy động vốn hiệu quả và quản trị bảng cân đối kế toán tốt. Theo FiRatings, thị phần cho vay ký quỹ của nhóm công ty được hậu thuẫn bởi ngân hàng và tập đoàn tài chính nội địa đã tăng từ khoảng 24% năm 2019 lên gần 37% vào quý I/2026. Nhóm này hiện dẫn đầu về quy mô huy động vốn, tăng vốn điều lệ và mở rộng bảng cân đối kế toán.

Caption: Nhóm công ty chứng khoán được hậu thuẫn bởi các ngân hàng và tập đoàn tài chính nội địa chiếm ưu thế trong cuộc đua tăng trưởng dư nợ. Ảnh: FiRatings

Chìa khóa thành công của các đơn vị dẫn đầu là khả năng tiếp cận nguồn vốn đa dạng, cùng với hệ sinh thái khách hàng và các sản phẩm tài chính kèm theo. Trên thực tế, tỷ trọng doanh thu từ cho vay ký quỹ và đầu tư tự doanh đã trở thành động lực tăng trưởng chính, trong khi doanh thu từ môi giới ngày càng giảm dần do áp lực cạnh tranh trên thị trường miễn phí giao dịch.

Theo FiRatings, tổng dư nợ margin của toàn ngành đến năm 2025 đạt khoảng 412.600 tỷ đồng, tương đương với dư nợ tín dụng của một ngân hàng thương mại cổ phần thuộc nhóm 10 ngân hàng lớn. Nhà đầu tư có thể thấy rõ xu hướng ngành đang thâm dụng vốn hơn trước đây và sự tăng trưởng của dư nợ margin cho thấy thanh khoản được hỗ trợ từ nguồn vốn tín dụng ngày càng lớn.

Việc nguồn vốn được coi là động lực cạnh tranh chủ yếu đã làm thay đổi cách các doanh nghiệp chứng khoán tiếp cận huy động vốn, tăng vốn điều lệ và mở rộng bảng cân đối. Dự báo cho năm 2025 cho thấy gần 90% nguồn vốn huy động của các công ty chứng khoán đến từ vay ngân hàng, chủ yếu là ngắn hạn. Điều này khiến chi phí vốn và khả năng mở rộng hoạt động nhạy cảm hơn với diễn biến thanh khoản và chính sách tiền tệ.

Trong bối cảnh mở rộng cơ chế giao dịch cho nhà đầu tư nước ngoài và hoàn thiện hạ tầng thị trường, các công ty chứng khoán buộc phải có nền tảng vốn mạnh và quản trị rủi ro tốt hơn. Nhìn chung, bối cảnh mới dự kiến sẽ mang lợi thế cho các doanh nghiệp tài chính có quy mô vốn lớn và khả năng huy động vốn cao, trong khi các tổ chức quy mô nhỏ có thể phải tìm đối tác chiến lược hoặc điều chỉnh chiến lược để thích nghi.

Theo FiRatings, tương lai gần sẽ chứng kiến quyết định về vị thế ngành chứng khoán phụ thuộc nhiều hơn vào khả năng huy động vốn, quản trị bảng cân đối và sử dụng vốn hiệu quả. Dù hoạt động môi giới vẫn đóng vai trò quan trọng, nó sẽ không còn ở vị trí trung tâm như trước đây mà là một phần của hệ sinh thái tài chính tổng thể do các công ty đầu ngành xây dựng.