Giao vốn nhưng không cho quyền kinh doanh: "Nghịch lý" cản bước tiến tiến trình tái cơ cấu DNNN

Những lập luận và bức tranh thực tế tái cơ cấu DNNN

Thông tin được đưa ra tại hội thảo do Báo Tiền Phong tổ chức, với nhận định thẳng thắn của đại diện Bộ Nông nghiệp và Môi trường về tình hình tái cơ cấu DNNN hiện nay. Ông cho rằng việc quản lý đang bó buộc doanh nghiệp và ngăn họ tăng trưởng. Bức tranh thực trạng cho thấy sự cần thiết của cải cách căn bản về quản trị và quyền tự chủ cho doanh nghiệp.

Tại Bộ Công Thương, Nguyễn Ngọc Anh cho biết bộ này quản lý hàng trăm doanh nghiệp; sau sắp xếp, CPH và thoái vốn, hiện còn đại diện chủ sở hữu tại 7 doanh nghiệp, trong đó có 5 doanh nghiệp nắm giữ trên 50% vốn điều lệ. Năm 2025, Bộ Công Thương phối hợp với SCIC chuyển giao phần vốn nhà nước tại 5 doanh nghiệp với tổng giá trị vốn hơn 1.900 tỷ đồng.

Một trong những điểm nghẽn lớn nhất hiện nay là yêu cầu phải hoàn tất việc xử lý tài chính và phê duyệt phương án sử dụng đất trước khi thực hiện CPH doanh nghiệp. Đơn cử, Tổng Công ty Giấy Việt Nam đã được triển khai từ năm 2015 nhưng đến nay vẫn chưa thể hoàn tất do vướng mắc liên quan Dự án Phương Nam cùng nhiều vấn đề tài chính tồn đọng. Việc xây dựng và phê duyệt phương án sử dụng đất giữa doanh nghiệp, cơ quan đại diện chủ sở hữu và chính quyền địa phương còn thiếu sự phối hợp đồng bộ, khiến tiến độ CPH bị kéo dài.

Hiện tại, Bộ Công Thương chỉ còn quản lý một số doanh nghiệp quy mô nhỏ, nhưng phần lớn đều đang tồn tại những khó khăn về tài chính hoặc hoạt động sản xuất, kinh doanh kém hiệu quả. Trong vai trò là cơ quan quản lý ngành, Bộ Công Thương cũng thừa nhận chưa có đầy đủ công cụ để trực tiếp xử lý, hỗ trợ hoặc tái cơ cấu các doanh nghiệp này. Căng thẳng gia tăng khi quyền quyết định bị hạn chế và các doanh nghiệp không còn nắm quyền chi phối đầy đủ.

Nút thắt và hướng tới cải cách

Theo ông Bùi Khắc Hiền - Phó Vụ trưởng Vụ Kế hoạch - Tài chính, tái cơ cấu DNNN quan trọng nhất là xác định mục tiêu ưu tiên: cổ phần hóa, bán doanh nghiệp hay quản trị hiệu quả. Nếu không có năng lực quản trị tương ứng trên thị trường thì cổ phần hóa để đưa doanh nghiệp ra thị trường có thể không mang lại hiệu quả như mong đợi. Thực tế, Nhà nước đã đẩy mạnh vai trò quản trị và tăng cường sự tham gia của SCIC như một quỹ quản lý chuyên nghiệp.

Hiện nay đang tồn tại nghịch lý khi Nhà nước giao vốn, giao tài sản cho doanh nghiệp nhưng lại không coi đó là tài sản thật sự để doanh nghiệp có thể thế chấp hoặc xoay xở kinh doanh. Đây là một vấn đề được nhấn mạnh bởi ông Hiền khi cho rằng đất đai và hạ tầng phải được xem như vốn và doanh nghiệp cần quyền kinh doanh tương ứng để tăng trưởng.

Bên cạnh đó, nhiều doanh nghiệp vẫn nắm trong tay hàng nghìn tỷ đồng nhưng không có quyền tự quyết, khiến tính tự chủ và động lực tăng trưởng bị hạn chế. Ông nhấn mạnh rằng thay vì đổ lỗi cho doanh nghiệp, cần xem lại cách quản lý và quản trị đang siết chặt họ. Định hướng tương lai sẽ phụ thuộc vào cách các cơ quan quản lý phân cấp và cung cấp công cụ để doanh nghiệp tự chủ hơn trong sử dụng đất, hạ tầng và vốn.

Ba nút thắt cần giải quyết và lộ trình pháp lý

• Thứ nhất, thiết lập cơ chế bảo vệ người thực thi khi họ làm đúng quy định và công khai minh bạch, không vụ lợi.
• Thứ hai, đơn giản hóa và chuẩn hóa khung pháp lý cho tái cơ cấu, đặc biệt là trong định giá tài sản.
• Thứ ba, phân cấp mạnh hơn và áp dụng cơ chế kiểm tra giám sát sau thay vì phải xin ý kiến từ nhiều cấp trước khi thực hiện.

Hiện Bộ Công An đang chủ trì và trình Quốc hội dự thảo Nghị quyết về cơ chế đặc thù để xử lý các hành vi vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học công nghệ. Bộ Tài chính cũng đang soạn thảo nhiều văn bản để tiêu chí phân loại doanh nghiệp nhà nước nhằm phục vụ cơ cấu vốn tại doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp có vốn nhà nước. Công tác tái cơ cấu trong thời gian tới được kỳ vọng diễn ra minh bạch và đóng góp nhiều hơn vào tăng trưởng và ổn định kinh tế.

Theo Hải Sơn