Gần 70 doanh nghiệp Nhà nước nguy cơ rời sàn: Ủy ban chứng khoán nói gì?

Quy định cổ phần hóa và nguy cơ rời sàn với DNNN diễn ra như thế nào?

Việt Nam đang đẩy mạnh cải cách doanh nghiệp nhà nước (DNNN) thông qua cổ phần hóa và nâng cao chuẩn mực quản trị. Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cho biết nhiều doanh nghiệp có nguồn gốc từ DNNN sau cổ phần hóa đang đứng trước nguy cơ mất tư cách công ty đại chúng nếu không đáp ứng điều kiện về cơ cấu cổ đông trước ngày 1/1/2027.

Tại hội thảo do Báo Tiền Phong tổ chức ngày 21/7, Hoàng Văn Thu - Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước - nêu rõ các công ty DNNN sau cổ phần hóa chiếm khoảng một nửa số công ty đại chúng trên thị trường. Tại thời điểm hiện có 1.575 công ty đại chúng niêm yết/đăng ký giao dịch, trong đó 789 doanh nghiệp có nguồn gốc từ DNNN sau cổ phần hóa, tương đương khoảng 50% tổng số.

Tại HoSE, nhóm DNNN sau cổ phần hóa đóng góp khoảng 30% tổng vốn hóa với nhiều cổ phiếu dẫn dắt như Vietcombank, BIDV, PV GAS, ACV, BSR... Tuy nhiên, còn khoảng 70 doanh nghiệp DNNN chưa đáp ứng điều kiện về cơ cấu cổ đông, gồm 21 doanh nghiệp nhóm F1 và 46 doanh nghiệp nhóm F2.

Theo quy định, từ 1/1/2027, công ty đại chúng phải bảo đảm tối thiểu 10% cổ phần có quyền biểu quyết do ít nhất 100 nhà đầu tư không phải cổ đông lớn nắm giữ. Doanh nghiệp không đáp ứng sẽ bị loại khỏi danh sách công ty đại chúng và buộc rời sàn giao dịch. Trong thực tế, đã có 194 doanh nghiệp không đáp ứng và phải rời sàn sau khi Luật Chứng khoán được triển khai.

Đối với 21 doanh nghiệp F1, Luật Quản lý và Đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp cho phép tiếp tục duy trì niêm yết trong thời gian thực hiện phương án tái cơ cấu đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt. Nếu quá thời hạn mà chưa có phương án được phê duyệt, các doanh nghiệp này cũng sẽ rời sàn. Trong khi đó, 46 doanh nghiệp F2 bắt buộc phải đáp ứng điều kiện về cơ cấu cổ đông. Bài toán trụ hạng sau nâng hạng được đặt lên hàng đầu khi Việt Nam vừa được FTSE Russell nâng hạng từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi thứ cấp; từ 21/9 tới, cổ phiếu Việt Nam sẽ được đưa vào các bộ chỉ số toàn cầu của FTSE.

Để tháo gỡ và đẩy nhanh tiến độ, SSC đề xuất hai giải pháp ưu tiên: (1) các doanh nghiệp thuộc diện cổ phần hóa phải thực hiện nghiêm nghĩa vụ niêm yết và đăng ký công ty đại chúng hoặc giao dịch trên sàn trong vòng 90 ngày kể từ khi chuyển thành công ty cổ phần theo Nghị định 57/2026/NĐ-CP; (2) giảm tỷ lệ sở hữu nhà nước tại các ngành không cần nắm giữ chi phối nhằm tăng cổ phiếu tự do chuyển nhượng. Theo ông Thu, đây là bước đi cần thiết để DNNN nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững.

Theo WB, việc nâng hạng có thể giúp Việt Nam thu hút khoảng 25 tỷ USD dòng vốn đầu tư quốc tế đến năm 2030. Tuy nhiên, tiến độ cổ phần hóa vẫn chậm; trong giai đoạn 2022-2025 kế hoạch cổ phần hóa 30 doanh nghiệp, nhưng đến cuối năm 2025 chưa có doanh nghiệp nào hoàn thành. Ông Thu nhấn mạnh hai giải pháp trên nhằm cải thiện niêm yết và minh bạch thông tin, qua đó tạo động lực cho thị trường và cải thiện chất lượng hàng hóa trên sàn chứng khoán.

• 70 doanh nghiệp DNNN sau cổ phần hóa chưa đáp ứng điều kiện cổ đông.
• 1.575 công ty đại chúng; 789 từ DNNN sau cổ phần hóa; 50% tương đương.
• Đóng góp của DNNN sau cổ phần hóa tại HoSE lên tới 30% vốn hóa thị trường.
• Điểm đến thời gian: 1/1/2027 và lộ trình 90 ngày cho niêm yết/đăng ký giao dịch theo NĐ-57/2026.
• Hai giải pháp chính: giảm sở hữu nhà nước ở các ngành không cần nắm giữ và đẩy mạnh niêm yết trên sàn chứng khoán.
• FTSE Russell và WB: kỳ vọng tăng trưởng và dòng vốn nước ngoài lên tới 25 tỷ USD.

Những diễn biến này cho thấy bối cảnh cổ phần hóa và niêm yết của DNNN đang được giám sát chặt chẽ nhằm nâng cao chất lượng hàng hóa và sự hấp dẫn của thị trường. Việt Nam mong đợi FTSE Russell và WB hỗ trợ quá trình nâng hạng và tăng cường dòng vốn nước ngoài trong trung và dài hạn.